Më 30 mars 1856, në sallat diplomatike të Parisit, fuqitë e mëdha të kohës firmosën një marrëveshje që do të ndryshonte ekuilibrin e forcave në Evropë dhe në Lindjen e Afërt. Treaty of Paris 1856 i dha fund një konflikti të përgjakshëm – Luftës së Krimesë – dhe i imponoi Rusisë një tërheqje strategjike që e dobësoi përkohësisht si fuqi evropiane.
Lufta që çoi në traktat
Konflikti kishte shpërthyer në vitin 1853, kur Russian Empire u përplas me Ottoman Empire, duke pretenduar rol mbrojtës mbi të krishterët ortodoksë në territoret osmane. Por në thelb, ishte një betejë për ndikim në rrugët strategjike dhe për kontroll mbi ngushticat që lidhin Detin e Zi me Mesdheun.
Frika se Rusia do të zgjerohej drejt jugut dhe do të kërcënonte interesat e tyre bëri që në luftë të hynin edhe United Kingdom dhe France në krah të Perandorisë Osmane. Më vonë iu bashkua edhe Kingdom of Sardinia.
Lufta u përqendrua kryesisht në gadishullin e Crimea, ku u zhvilluan beteja të përgjakshme, përfshirë rrethimin e gjatë dhe shkatërrues të Sevastopolit.
Disfata ruse dhe negociatat
Pas tre vitesh luftimesh të ashpra, Rusia u gjend e rraskapitur. Humbjet ushtarake, presioni ekonomik dhe izolimi diplomatik e detyruan të pranojë negociata.
Në Paris u mblodhën përfaqësuesit e fuqive të mëdha për të vendosur një rend të ri. Traktati që u arrit më 30 mars 1856 ishte një kompromis i imponuar mbi një Rusi të dobësuar.
Kushtet kryesore të traktatit
Marrëveshja përmbante disa pika thelbësore që ndryshuan hartën politike të rajonit:
Black Sea u shpall zonë neutrale – Rusia dhe Perandoria Osmane nuk mund të mbanin flotë ushtarake apo fortifikime detare
Integriteti territorial i Ottoman Empire u garantua nga fuqitë evropiane
Rusia hoqi dorë nga pretendimet e saj si mbrojtëse ekskluzive e të krishterëve ortodoksë në territoret osmane
Liria e lundrimit në lumin Danub u vendos nën mbikëqyrje ndërkombëtare
Gadishulli i Krimesë mbeti formalisht nën sovranitet rus, por humbi rëndësinë e tij ushtarake për shkak të çmilitarizimit të Detit të Zi
Ky ishte një goditje e rëndë për prestigjin dhe fuqinë e Rusisë.
Një Evropë me ekuilibër të ri
Traktati i Parisit krijoi një rend të ri diplomatik: United Kingdom forcoi pozitën e saj si fuqia kryesore detare dhe si garantuese e ekuilibrit në Lindjen e Mesdheut
France, nën Napoleonin III, u rikthye si një aktor dominues në politikën evropiane
Rusia u tërhoq përkohësisht nga skena ndërkombëtare për t’u përqendruar në reforma të brendshme
Megjithatë, ky ekuilibër ishte i brishtë dhe nuk do të zgjaste përgjithmonë.
Pasojat afatgjata
Edhe pse traktati synonte stabilitetin, ai mbolli farat e tensioneve të ardhshme. Rusia nuk e pranoi kurrë plotësisht poshtërimin dhe, vetëm disa dekada më vonë, do të rifitonte një pjesë të ndikimit të saj në rajon.
Nga ana tjetër, dobësimi i Perandorisë Osmane vazhdoi, duke hapur rrugën për kriza të reja në Ballkan dhe Lindjen e Afërt.
Epilogu
Traktati i Parisit i vitit 1856 ishte më shumë se një marrëveshje paqeje. Ai ishte një moment kur diplomacia evropiane riformatoi balancën e pushtetit pas një lufte moderne, duke treguar se edhe perandoritë më të mëdha mund të detyrohen të tërhiqen.
Por si çdo paqe e imponuar, ajo mbante brenda vetes tensionet e një konflikti që nuk kishte marrë fund përfundimisht.
Përgatiti: L.Veizi