Në orët e para të mëngjesit të 4 shkurtit 1999, në hyrje të një ndërtese apartamentesh në Bronx, Nju Jork, u shua jeta e Amadou Diallo, një emigrant 23-vjeçar nga Guinea, i paarmatosur, i cili u qëllua 41 herë nga katër oficerë të Policisë së Nju Jorkut gjatë asaj që duhej të ishte një kontroll rutinë. Vetëm 19 nga plumbat e goditën trupin e tij, por shifra 41 u shndërrua menjëherë në simbol: simbol i frikës, i dhunës policore dhe i ndarjes raciale në zemër të një metropoli që pretendonte multikulturalizmin.
Një natë e zakonshme që u kthye në tragjedi
Amadou Diallo jetonte në Bronx dhe punonte si shitës ambulant. Ai kishte ardhur në Shtetet e Bashkuara në kërkim të një jete më të mirë, si mijëra emigrantë afrikanë të tjerë. Atë natë, rreth orës 12:40, katër policë civilë të njësisë speciale “Street Crime Unit” e vunë re duke qëndruar përpara hyrjes së ndërtesës ku banonte.
Oficerët dyshuan se Diallo i ngjante një personi të kërkuar për përdhunim. Kur iu afruan për ta kontrolluar, ai u tërhoq drejt hyrjes së ndërtesës dhe nxori nga xhepi një objekt. Brenda pak sekondash, policët hapën zjarr, duke besuar se objekti ishte armë zjarri. Objekti rezultoi të ishte një portofol.
Diallo u godit ndërsa përpiqej të fshihej, u rrëzua në tokë dhe vazhdoi të qëllohej edhe pasi kishte rënë. Autopsia konfirmoi se ai ishte plotësisht i paarmatosur.
41 plumba dhe një qytet në shok
Ngjarja tronditi menjëherë Nju Jorkun. Media, aktivistë për të drejtat civile dhe komunitetet afrikano-amerikane e panë vrasjen e Diallos si provë të një kulture policore të bazuar në profilizimin racor dhe përdorimin disproporcional të forcës.
Protestat shpërthyen në qytet. Qindra njerëz u arrestuan gjatë demonstratave paqësore përpara selisë së policisë dhe bashkisë. Emri i Amadou Diallos u bë thirrje proteste, ndërsa fotografia e tij u shndërrua në ikonë të padrejtësisë.
Kryetari i bashkisë së atëhershme, Rudolph Giuliani, dhe shefi i policisë, Howard Safir, mbrojtën veprimet e oficerëve, duke argumentuar se ata kishin vepruar nën frikën e arsyeshme për jetën e tyre. Ky qëndrim vetëm sa thelloi ndarjen mes autoriteteve dhe komuniteteve me ngjyrë.
Gjyqi dhe vendimi që ndezi edhe më shumë zemërim
Katër policët u akuzuan për vrasje të shkallës së dytë dhe rrezikim të jetës, por gjyqi u zhvendos nga Nju Jorku në Albany, për shkak të presionit publik. Në shkurt të vitit 2000, juria i shpalli të pafajshëm për të gjitha akuzat.
Vendimi u përjetua nga shumëkush si konfirmim i pandëshkueshmërisë policore. Për familjen Diallo dhe për aktivistët, drejtësia kishte dështuar. Për policinë, vendimi ishte dëshmi se oficerët kishin vepruar sipas protokollit.
Pasojat institucionale dhe një ndryshim i vonuar
Nën presionin publik, Policia e Nju Jorkut shpërndau njësinë “Street Crime Unit”, e cila ishte përfshirë edhe në raste të tjera të debatueshme. U nisën reforma në trajnim, në rregullat e përdorimit të armës dhe në marrëdhëniet me komunitetin.
Familja Diallo arriti një marrëveshje civile me qytetin e Nju Jorkut, i cili pranoi të paguante 3 milionë dollarë dëmshpërblim, pa pranuar përgjegjësi ligjore.
Megjithatë, për shumëkënd, këto masa nuk mjaftuan për të shëruar plagën morale që kishte hapur vrasja e një të riu të paarmatosur në pragun e shtëpisë së tij.
Një precedent që paralajmëroi të ardhmen
Rasti i Amadou Diallos nuk mbeti një episod i izoluar. Ai u bë pararendës i një sërë vrasjesh të tjera të afrikano-amerikanëve dhe personave me ngjyrë nga policia në dekadat që pasuan – nga Sean Bell te Eric Garner, nga Michael Brown te George Floyd.
Në këtë kuptim, 4 shkurti 1999 nuk ishte thjesht një datë tragjike, por një moment zgjimi për një shoqëri që ende përballet me trashëgiminë e racizmit strukturor dhe frikës së armatosur.
Kujtesa e një emri
Amadou Diallo nuk ishte aktivist, as kriminel. Ai ishte një emigrant i ri, një njeri i zakonshëm, që u gjend në vendin e gabuar, në kohën e gabuar, përballë një sistemi që reagoi me plumba, jo me pyetje.
Emri i tij mbetet një kujtesë e dhimbshme se barazia para ligjit nuk është gjithmonë reale dhe se një shoqëri matet jo nga ligjet që shkruan, por nga jetët që arrin të mbrojë.
Përgatiti: L.Veizi