Më 1 gusht të vitit 1291, në një Evropë mesjetare të ndarë nga principata, perandori dhe konflikte feudale, tre komunitete të vogla alpine hodhën themelet e një prej shteteve më të qëndrueshme të kontinentit: Konfederatës së vjetër zvicerane.
Në brigjet e liqenit të Lucernës, sipas traditës historike, përfaqësuesit e tri zonave malore – Uri, Schwyz dhe Unterwalden – lidhën një marrëveshje të përbashkët mbrojtjeje, e njohur si Pakiti Federal i vitit 1291 (Bundesbrief). Dokumenti ishte një betim për të ruajtur autonominë lokale dhe për të mos lejuar që pushtetet e jashtme të ndërhynin në mënyrën e qeverisjes së tyre.
Në atë kohë, territoret zvicerane bënin pjesë në kuadrin e gjerë të Perandorisë së Shenjtë Romake. Në praktikë, shumë zona malore gëzonin një shkallë vetëqeverisjeje, por rritja e ndikimit të familjeve fisnike, veçanërisht e dinastisë së fuqishme të Habsburgëve, krijonte frikë se këto liri mund të humbnin.
Banorët e luginave alpine ishin kryesisht komunitete bujqësore dhe blegtorale, të mësuar të jetonin në kushte të vështira natyrore. Malet u kishin dhënë atyre një ndjenjë të fortë pavarësie dhe një organizim të bazuar te kuvendet lokale. Ata nuk kërkonin fillimisht krijimin e një shteti të ri, por mbrojtjen e të drejtave të tyre tradicionale.
Teksti i paktit të vitit 1291 përmbante zotimin se komunitetet do të ndihmonin njëra-tjetrën në rast sulmi, do të zgjidhnin mosmarrëveshjet përmes drejtësisë dhe do të kundërshtonin çdo përpjekje për vendosjen e një sundimi të huaj. Ishte një marrëveshje e thjeshtë në formë, por me një ide të fuqishme politike: bashkimi i komuniteteve të vogla përballë fuqive më të mëdha.
Megjithatë, historia e lindjes së Zvicrës është e ndërthurur edhe me legjendën. Figura e Vilhelm Telit (William Tell), harkëtarit të famshëm që sipas tregimit refuzoi t’i nënshtrohej tiranisë së përfaqësuesit të Habsburgëve, është bërë simbol i luftës për liri. Edhe pse historianët debatojnë mbi vërtetësinë e episodit, miti i Telit u shndërrua në një nga tregimet themeluese të identitetit zviceran.
Pas vitit 1291, bashkimi u zgjerua gradualisht. Në vitet pasuese, kantone të tjera iu bashkuan aleancës, duke krijuar një konfederatë të decentralizuar ku secili territor ruante autonominë e tij. Një moment vendimtar ishte fitorja e konfederatëve kundër Habsburgëve në betejën e Morgartenit më 1315, e cila forcoi pavarësinë e tyre ushtarake dhe politike.
Për shekuj me radhë, kjo aleancë u zhvillua nga një bashkim i vogël malor në një konfederatë të njohur evropiane. Në vitin 1648, me Paqen e Vestfalisë, pavarësia e Konfederatës Zvicerane u njoh ndërkombëtarisht, duke i dhënë fund lidhjes së saj formale me Perandorinë e Shenjtë Romake.
Data e 1 gushtit nuk u festua menjëherë si festë kombëtare. Vetëm në vitin 1891, në 600-vjetorin e paktit të vitit 1291, Zvicra vendosi ta shndërronte këtë përvjetor në një ditë simbolike të themelimit të saj. Që atëherë, 1 Gushti është festuar si Dita Kombëtare e Zvicrës.
Sot, në këtë ditë, qytetet dhe fshatrat zvicerane zbukurohen me flamuj ku dominon kryqi i bardhë mbi sfondin e kuq. Organizohen fjalime, koncerte, ndezje zjarresh tradicionale në male dhe fishekzjarre. Por përtej ceremonive, 1 Gushti kujton një ide që lindi në një luginë alpine më shumë se shtatë shekuj më parë: se bashkimi i komuniteteve të lira mund të krijojë një forcë më të madhe se madhësia e tyre.
Marrëveshja e vitit 1291 nuk ishte lindja e menjëhershme e Zvicrës moderne, por ishte fara nga e cila u rrit një prej modeleve më të veçanta politike në Evropë – një vend i ndërtuar jo mbi pushtimin, por mbi marrëveshjen, autonominë dhe ekuilibrin mes komuniteteve.