Një udhëzues për besimet fetare në Iran: pse vendi është kryesisht shiit
Irani konsiderohet një përjashtim në botën myslimane. Ndërsa në shumicën e vendeve islame dominon rryma sunite, në Iran rreth 92% e popullsisë i përket islamit shiit, më konkretisht degës së njohur si shiizmi imami (twelver). Ky orientim fetar nuk është vetëm një çështje besimi personal, por ka ndikuar thellë në historinë politike, kulturën dhe institucionet shtetërore të vendit.
Origjina e ndarjes mes sunitëve dhe shiitëve
Përçarja mes dy rrymave kryesore të islamit fillon menjëherë pas vdekjes së profetit Muhamed në vitin 632 pas Krishtit. Profeti nuk la pas një trashëgimtar mashkull dhe nuk kishte përcaktuar qartë se kush do ta drejtonte komunitetin mysliman. Kjo krijoi një debat të madh mes ndjekësve të tij.
Një pjesë e besimtarëve mendonte se udhëheqësi i ri duhet të zgjidhej mes shokëve më të afërt të Muhamedit. Ata mbështetën Ebu Bekrin, vjehrrin dhe një nga bashkëpunëtorët më të hershëm të profetit. Kjo linjë mendimi u bë baza e sunitëve, të cilët sot përbëjnë shumicën e myslimanëve në botë.
Nga ana tjetër, një grup tjetër besonte se udhëheqja duhet të mbetej brenda familjes së profetit. Ata mbështetën Ali ibn Ebi Talibin, kushëririn dhe dhëndrin e Muhamedit. Nga kjo bindje lindi shiizmi, që në kuptimin literal do të thotë “partia” ose “ndjekësit e Aliut”.
Shiizmi imami dhe besimi në Imamët
Në traditën shiite, Aliu konsiderohet Imami i parë, një figurë që nuk është vetëm udhëheqës politik, por edhe autoritet shpirtëror dhe interpretues i drejtë i mësimeve fetare. Pas tij, sipas doktrinës shiite, pasojnë një varg imamësh që janë pasardhës të tij dhe të vajzës së Muhamedit, Fatimes.
Degëzimi që dominon në Iran është shiizmi imami, i cili njeh dymbëdhjetë imamë. Këta imamë konsiderohen udhëheqës të zgjedhur nga Zoti dhe mbartës të një autoriteti të veçantë shpirtëror.
Imami i fundit, i njohur si Imami i Dymbëdhjetë, quhet Mehdi. Sipas besimit shiit, ai nuk ka vdekur, por është fshehur nga vullneti hyjnor dhe jeton në një gjendje të padukshme. Shiitët besojnë se Mehdiu do të rikthehet në fund të kohëve për të vendosur drejtësi në botë dhe për të mposhtur padrejtësinë. Për këtë arsye ai shpesh quhet edhe “Mesia” ose “I Udhëzuari i Drejtë”.
Pse Irani është kryesisht shiit
Edhe pse shumica e myslimanëve në botë janë sunitë, Irani është bërë historikisht bastion i shiizmit. Kjo lidhet me zhvillime politike dhe fetare që datojnë nga shekulli XVI, kur dinastia Safavide e shpalli shiizmin si fe zyrtare të shtetit. Kjo politikë ndikoi që gradualisht shumica e popullsisë të konvertohej në këtë rrymë.
Në kohët moderne, identiteti shiit është bërë edhe më i theksuar pas Revolucionit Islamik të vitit 1979, kur republika islamike e udhëhequr nga klerikët e vendosi fenë në qendër të sistemit politik. Autoritetet fetare, si ajatollahët, kanë një rol të rëndësishëm në drejtimin e shtetit dhe në interpretimin e ligjeve.
Pakicat fetare në Iran
Megjithëse islami shiit është feja dominuese, kushtetuta iraniane njeh zyrtarisht disa fe të tjera monoteiste si pakica fetare. Këto janë:
-
Zoroastrianizmi
-
Krishterimi
-
Judaizmi
Nga këto tradita, Zoroastrianizmi është veçanërisht i rëndësishëm për historinë e Iranit, pasi është një nga fetë më të lashta të rajonit.
Zoroastrianizmi – një fe e lashtë persiane
Zoroastrianizmi u themelua nga mistiku Zoroaster (Zarathustra), i cili besohet se ka jetuar në Persinë e lashtë mes shekujve XI dhe VII para Krishtit. Kjo fe nderon hyjninë supreme Ahura Mazda, që përfaqëson të mirën dhe mençurinë.
Në thelb të doktrinës së saj qëndron dualiteti mes së Mirës dhe së Keqes. Besimtarët mësohen se çdo individ duhet të zgjedhë mes këtyre dy forcave. Ata që zgjedhin rrugën e së Mirës, sipas mësimeve zoroastriane, do të arrijnë shpëtimin e përjetshëm.
Edhe pse sot numri i ndjekësve të kësaj feje është relativisht i vogël, Zoroastrianizmi mbetet një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë kulturore dhe historike të Iranit.
Një identitet fetar që formëson shtetin
Kombinimi i traditës shiite me strukturat politike të Republikës Islamike e bën Iranin unik në botën myslimane. Feja nuk është vetëm një çështje shpirtërore, por një element që ndikon në ligjet, institucionet dhe jetën e përditshme të shoqërisë iraniane.
Kjo është arsyeja pse, për të kuptuar Iranin – historinë, politikën dhe kulturën e tij – është e domosdoshme të kuptohet edhe roli qendror i shiizmit dhe traditave të tjera fetare që kanë bashkëjetuar në këtë territor për mijëra vjet.
Bazuar mbi shkrimin e botuar në: focus.it/ Përgatiti për botim: L.Veizi