Sipas një përllogaritjeje të bërë nga matematikani dhe gjeografi i lashtësisë, Eratostheni, në muajin qershor të vitit 1184 para erës sonë ndodhi një nga ngjarjet më të famshme të historisë dhe mitologjisë njerëzore: rënia e Trojës. Për grekët e lashtë, kjo nuk ishte thjesht një legjendë, por një luftë e vërtetë që kishte ndryshuar fatin e botës së tyre.
Lufta e Trojës zë një vend qendror në mitologjinë greke dhe është bërë e pavdekshme falë poemave epike të Homeri. Veçanërisht, Iliada përshkruan ngjarjet e vitit të fundit të rrethimit dhjetëvjeçar të qytetit, ndërsa Odisea rrëfen kthimin e mundimshëm të heroit Odise në atdheun e tij, Itakë. Ngjarjet e tjera të luftës janë ruajtur në fragmente poemash të humbura, si edhe në veprat e autorëve të mëvonshëm si Virgjili dhe Ovidi.
Si nisi lufta
Sipas mitit, shkaku i largët i konfliktit nuk ishte politik apo ushtarak, por një grindje mes perëndeshave.
Gjithçka nisi kur Erisi, perëndesha e mosmarrëveshjes, hodhi në mesin e një feste hyjnore një mollë të artë me mbishkrimin: “Për më të bukurën”. Menjëherë shpërtheu rivaliteti mes tri perëndeshave më të fuqishme të Olimpit: Athenës, Herës dhe Afërditës.
Për të shmangur konfliktin, Zeusi vendosi që gjykimin ta bënte Parisi, princi i Trojës. Secila prej perëndeshave u përpoq ta fitonte me premtime. Athena i ofroi mençuri dhe lavdi ushtarake, Hera pushtet dhe sundim mbi mbretëri të mëdha, ndërsa Afërdita i premtoi gruan më të bukur në botë.
Parisi zgjodhi Afërditën.
Gruaja që iu premtua ishte Helena, bashkëshortja e Menelaut, mbretit të Spartës. Kur Parisi e mori Helenën dhe e çoi në Trojë, ngjarja u konsiderua një fyerje e rëndë ndaj gjithë botës greke.
Një mijë anije drejt Trojës
Për të rikthyer Helenën, Menelau kërkoi ndihmën e vëllait të tij, Agamemnonit, mbretit të fuqishëm të Mikenës. Nën udhëheqjen e tij u bashkuan princa dhe luftëtarë nga pothuajse e gjithë Greqia.
Tradita thotë se flotës greke iu bashkuan një mijë anije, të cilat lundruan drejt brigjeve të Azisë së Vogël. Atje ndodhej Troja, një qytet i pasur dhe i fortifikuar që kontrollonte rrugët tregtare pranë hyrjes së Dardaneleve.
Rrethimi zgjati plot dhjetë vjet.
Gjatë kësaj periudhe ndodhën beteja të panumërta dhe ranë shumë prej heronjve më të famshëm të legjendës greke. Mes tyre ishin Akili, luftëtari më i madh i grekëve; Hektori, mbrojtësi kryesor i Trojës; Ajaksi, një nga kampionët e ushtrisë akease; si dhe vetë Parisi, njeriu që kishte ndezur konfliktin.
Kali i Trojës dhe fundi i qytetit
Pas një dekade luftimesh, grekët nuk kishin arritur ta pushtonin qytetin me forcë. Atëherë, sipas traditës, ata përdorën mashtrimin që do të bëhej një nga episodet më të njohura të historisë botërore.
Ata ndërtuan një kalë gjigant prej druri dhe u shtirën sikur po largoheshin. Trojanët e panë objektin si një dhuratë dhe e futën brenda mureve të qytetit.
Por në brendësi të kalit fshiheshin luftëtarë grekë të zgjedhur. Kur nata mbuloi Trojën dhe banorët festonin fitoren e tyre të supozuar, ushtarët dolën nga kali, hapën portat dhe lejuan rikthimin e ushtrisë greke.
Qyteti u pushtua, u plaçkit dhe u dogj. Kështu mori fund Troja legjendare.
Mit apo histori?
Për shekuj me radhë, grekët dhe romakët e konsideruan Luftën e Trojës një ngjarje historike. Megjithatë, me kalimin e kohës, shumë studiues filluan ta shihnin atë si një tregim mitologjik.
Deri në mesin e shekullit XIX, shumica e dijetarëve evropianë besonin se Troja e Homerit nuk kishte ekzistuar kurrë.
Situata ndryshoi në vitin 1868, kur arkeologu gjerman Heinrich Schliemann nisi kërkimet në kodrën e Hissarlik, në veriperëndim të Turqisë së sotme. Gërmimet zbuluan mbetjet e disa qyteteve të ndërtuara njëri mbi tjetrin, dhe shumica e studiuesve pranuan se aty ndodhej Troja e lashtë.
Që prej asaj kohe, ekzistenca e qytetit konsiderohet fakt historik, megjithëse vazhdon debati mbi shkallën në të cilën rrëfimet e Homerit pasqyrojnë ngjarje reale.
Trashëgimia e Trojës
Rënia e Trojës nuk shënoi fundin e historisë së saj. Në shekujt që pasuan, u krijuan mite të shumta mbi të mbijetuarit trojanë që u shpërndanë nëpër botë dhe themeluan popuj të rinj.
Më i famshmi prej tyre është rrëfimi i Eneut, heroit trojan që sipas traditës mbërriti në Itali dhe u bë paraardhësi legjendar i romakëve. Por pretendime të ngjashme u shfaqën në shumë vende të Evropës. Nga Britania deri në Ballkan, nga Franca deri në Itali, popuj dhe dinasti të ndryshme pretenduan se rridhnin nga trojanët e shpëtuar nga shkatërrimi i qytetit.
Kjo është arsyeja pse Lufta e Trojës mbetet një ngjarje unike në historinë e qytetërimit: një përzierje e pazakontë e fakteve historike, legjendave heroike dhe miteve që vazhdojnë të ushqejnë imagjinatën njerëzore më shumë se tre mijë vjet pas rënies së qytetit.
Përgatiti: L.Veizi