Për biznesin e vogël, paketa fiskale shpesh ka efekt më të menjëhershëm se vetë buxheti. Një prag i ri, një deklaratë shtesë, një procedurë digjitale apo një ndryshim në gjoba mund të ndikojë drejtpërdrejt kohën, koston dhe sigurinë e aktivitetit. Nuk mjafton që norma e taksës të mbetet e pandryshuar, nëse administrimi bëhet më i paqartë ose më arbitrar.
Për familjet, ndikimi vjen përmes TVSH-së, akcizave, taksimit të të ardhurave, çmimeve të energjisë dhe shërbimeve që financohen nga buxheti. Një masë që prek karburantin, duhanin apo alkoolin mund të argumentohet me arsye fiskale ose shëndetësore. Por qeveria duhet të thotë hapur sa të ardhura pret, cilat shtresa preken më shumë dhe nëse do të ketë kompensim për grupet vulnerabël.
Për punëmarrësin, ndryshimet te tatimi mbi pagën dhe kontributet nuk duhen lexuar vetëm nga këndi i pagës neto të muajit të parë. Duhet parë efekti mbi pensionet, mbi kostot e punësimit dhe mbi nxitjen që kompanitë të deklarojnë pagat reale. Një politikë që ul koston në afat të shkurtër, por zgjeron boshllëkun në skemën sociale, mund të krijojë një problem më të madh nesër.
Kur publikohet projektbuxheti dhe paketa fiskale, qytetarët, bizneset dhe media duhet të kërkojnë përgjigje të verifikueshme. Katër pyetje janë vendimtare:
– Sa janë të ardhurat shtesë ose humbjet që sjell çdo ndryshim fiskal?
– Cilat kategori përfitojnë, cilat paguajnë më shumë dhe pse?
– A financohen premtimet me të ardhura reale apo me borxh dhe shtyrje detyrimesh?
– Si do të matet rezultati i shpenzimeve publike pas një viti?
Këto nuk janë pyetje opozitare apo qeveritare. Janë pyetje të pagesës së taksave. Çdo ministri mund të paraqesë objektiva të bukura, por pa tregues të qartë, afate dhe raportim publik, ato nuk mund të dallohen nga propaganda.
Parlamenti ka përgjegjësi më të madhe se votimi formal i ligjeve. Komisionet duhet të kërkojnë shpjegime për zërat që ndryshojnë fort, për përfituesit e përjashtimeve dhe për rreziqet e projeksioneve. Po aq i nevojshëm është presioni publik që dokumentet të lexohen para se të kalojnë në heshtje, të mbuluara nga zhurma e deklaratave politike.
Buxheti nuk është pronë e qeverisë dhe paketa fiskale nuk është teknikë për t’u lënë vetëm në dorën e kontabilistëve. Janë kontrata që prekin çdo familje dhe çdo biznes. Nëse pushteti kërkon besim, duhet të pranojë një standard të thjeshtë: jo vetëm të tregojë sa do të shpenzojë, por të provojë pse, për kë dhe me çfarë rezultati./k.m