Last Updated on 20/09/2026 by EL
Nëse vendimin për të përcaktuar se cili pacient duhet të marrë një veshkë të vetme në dispozicion do ta merrte inteligjenca artificiale, rezultati mund të ishte ndryshe nga ai i një mjeku. Një studim i ri tregon se modelet e inteligjencës artificiale marrin vendime më shpejt dhe me më shumë siguri, por shpesh janë më pak të nuancuara dhe fokusohen në një faktor të vetëm.
Studiues nga Universiteti Shtetëror i Pensilvanisë në SHBA testuan modele të mëdha gjuhësore, të njohura si LLM, duke u paraqitur skenarë hipotetikë të bazuar në të dhëna nga kërkime të mëparshme mbi shpërndarjen e veshkave. Në këto raste, dy pacientë ishin të përshtatshëm për të marrë të njëjtën veshkë dhe përshkruheshin përmes faktorëve si mosha, gjendja shëndetësore dhe konsumi i alkoolit.
Modeleve iu kërkua të zgjidhnin se cili prej dy pacientëve duhej ta merrte organin.
Rezultatet treguan dallime të rëndësishme mes mënyrës se si arsyetojnë njerëzit dhe modelet e AI. Pjesëmarrësit njerëzorë i kushtonin më shumë rëndësi moshës, duke favorizuar në përgjithësi pacientët më të rinj. Ndërkohë, shumë prej modeleve të AI i dhanë më shumë peshë konsumit më të ulët të alkoolit.
Sipas studiuesve, njerëzit kanë tendencë të marrin në konsideratë disa faktorë njëkohësisht dhe t’i peshojnë ato në varësi të rrethanave. Modelet e AI, në të kundërt, shpesh fiksohen pas një karakteristike të vetme dhe e përdorin atë si bazë kryesore për vendimin.
AI vendos me siguri aty ku njerëzit hezitojnë
Një tjetër ndryshim i rëndësishëm ishte mënyra se si trajtohej pasiguria. Kur përballeshin me një zgjedhje të vështirë, njerëzit pranonin më lehtë se nuk ekzistonte domosdoshmërisht një përgjigje e vetme dhe objektivisht e drejtë. Në disa nga testet, studiuesit u dhanë pjesëmarrësve edhe mundësinë për të hedhur një monedhë, për të matur nivelin e hezitimit përballë një dileme morale.
Modelet e AI treguan shumë më pak pasiguri dhe zakonisht zgjidhnin njërin prej pacientëve pa hezitim.
Hadi Hosseini, drejtuesi i studimit, tha se chatbot-et e AI mund të devijojnë nga mënyra se si njerëzit i peshojnë vlerat dhe karakteristikat e një pacienti. Sipas tij, sistemet mund të përqendrohen në një faktor të vetëm, në vend që të balancojnë disa konsiderata njëkohësisht.
John Dickerson, CEO i Mozilla.ai dhe bashkëpunëtor në studim, theksoi se kur një burim i rrallë duhet t’u shpërndahet njerëzve, nuk ekziston gjithmonë një përgjigje objektivisht e saktë. Sipas tij, njerëzit e pranojnë këtë paqartësi dhe përpiqen ta përfshijnë në proces përmes diskutimit dhe rregullave të përbashkëta.
A mund t’i besohet AI vendimmarrja në mjekësi?
Çështja bëhet edhe më e rëndësishme pasi modelet e AI po përdoren gjithnjë e më shumë në sistemet shëndetësore, nga mbështetja në diagnozë dhe planifikimi i trajtimit deri te menaxhimi i burimeve të kufizuara mjekësore.
Transplantet e organeve janë ndër rastet më të ndjeshme, pasi vendimi për shpërndarjen e një organi mund të ketë pasoja të drejtpërdrejta për jetën e një pacienti. Për këtë arsye, studiuesit argumentojnë se në situata të tilla nuk mjafton që një sistem të japë një përgjigje të shpejtë apo statistikisht të arsyeshme. Ai duhet të kuptojë dhe të pasqyrojë edhe vlerat njerëzore, pasigurinë dhe kompleksitetin etik të vendimit.
Autorët theksojnë se studimi nuk synon të nxisë përdorimin e AI si zëvendësim të gjykimit profesional në vendimmarrjen mjekësore. Por, ndërsa individë, organizata dhe institucione po mbështeten gjithnjë e më shumë te inteligjenca artificiale për vendime dhe rekomandime, studiuesit e konsiderojnë të domosdoshme të kuptohet se si këto sisteme sillen kur përballen me dilema ku nuk ka një përgjigje të vetme.
Në rastin e një transplanti, diferenca mes një vendimi të bazuar në disa faktorë dhe një vendimi që përqendrohet kryesisht te një karakteristikë e vetme nuk është thjesht teknike. Ajo ngre një pyetje më të gjerë: kur vendimet kanë pasoja për jetën e njerëzve, sa duhet t’i lejohet inteligjencës artificiale të vendosë?