Në vitin 1953, Muzeu i Historisë së Natyrës në Londër tronditi botën shkencore me një njoftim që do të ndryshonte përgjithmonë historinë e paleoantropologjisë: kafka e ashtuquajturit “Njeriu i Piltdown-it”, e konsideruar për dekada si një hallkë e rëndësishme në evolucionin e njeriut, rezultoi të ishte një mashtrim i pastër.
Historia kishte nisur gati gjysmë shekulli më herët. Në fillim të shekullit XX, në Piltdown të Sussex-it, në Angli, një arkeolog amator i quajtur Charles Dawson pretendoi se kishte zbuluar fragmente kockash që i përkisnin një hominidi të panjohur më parë. Kombinimi i një kafka moderne me nofullën e një majmuni krijoi imazhin e një “njeriu të ndërmjetëm”, një hallkë e artë që shkenca e kërkonte me ngulm. Autoritetet e kohës, të etur për një zbulim “britanik” që të rivalizonte gjetjet franceze dhe gjermane, e pranuan menjëherë autenticitetin e tij.
Por gjithçka ishte një iluzion. Analizat e vitit 1953, të kryera me metoda më të avancuara kimike dhe anatomike, zbuluan se kafka ishte e një njeriu mesjetar, ndërsa nofulla i përkiste një orangutani, e trajtuar dhe e manipuluar qëllimisht për të dhënë idenë e një specieje të re. Ngjyrosja artificiale, gërryerjet dhe montimi i qëllimshëm nxorrën në dritë mashtrimin më të madh paleoantropologjik të shekullit.
E vërteta e plotë u konsolidua në vitin 2016, kur një studim i thelluar shkencor përdori teknologjitë moderne të ADN-së dhe mikrotomografisë. Rezultati ishte i pakundërshtueshëm: Charles Dawson ishte autori i vetëm dhe i padiskutueshëm i mashtrimit. Gjetjet e tij nuk ishin as rastësore, as të keqinterpretuara — ato ishin të fabrikuara me kujdes, me synimin për të krijuar një sensacion shkencor.
“Njeriu i Piltdown-it” mbetet sot një shembull i paharrueshëm se si dëshira njerëzore për lavdi, prestigj ose imponim kombëtar mund të errësojë edhe mendjen më kërkuese shkencore. Një kujtesë e gjallë se shkenca kërkon besim, por mbi të gjitha kërkon dyshim kritik.
Përgatiti: L.Veizi