Nga Leonard Veizi
Më 19 gusht 1989, në një cep të qetë të Hungarisë pranë kufirit me Austrinë, një portë u hap për pak orë. Në pamje të parë, dukej si një ngjarje e vogël, një piknik simbolik mes fqinjëve. Por në realitet, ajo portë shënoi çastin kur njerëzimi i kujtoi diktaturës një të vërtetë të pamohueshme: liria nuk është një dhuratë që jepet nga pushteti, është një instinkt i pashuar që herët a vonë e gjen rrugën për t’u shfaqur.
Ajo që ndodhi gjatë Piknikut Pan-Evropian nuk ishte thjesht një ngjarje e kalendarit historik; ishte një manifest moral dhe politik kundër mungesës absurde të lirisë që kishte mbërthyer Evropën për më shumë se katër dekada.
Muri i pabarazisë
Për dekada me radhë, Evropa kishte jetuar e ndarë nga një mur i padukshëm por vrasës: Perdja e Hekurt. Në njërën anë lulëzonin demokracitë dhe tregu i lirë, ndërsa në anën tjetër sundonte një arkitekturë frike, ku lëvizja e lirë konsiderohej tradhti dhe dëshirohej si një luks i paarritshëm.
Gjermania ishte shenja më e dhimbshme e kësaj ndarjeje. Qytetarët e Gjermanisë Lindore ishin të burgosur brenda kufijve të tyre, të privuar nga e drejta elementare për të lëvizur, për të zgjedhur dhe për të ëndërruar pa mbikëqyrjen e shtetit. Për ta, Perëndimi nuk ishte thjesht një vend tjetër gjeografik, por simboli i jetës së mohuar.
Çarja e parë
Ndryshimet që nisën nga Moska me perestrojkën e Gorbaçovit dhe reformat e guximshme në Hungari krijuan një çarje në strukturën e bllokut komunist. Por momenti i vërtetë i kthesës ndodhi kur qindra gjermanolindorë, të mbledhur për Piknikun Pan-Evropian, morën guximin të vrapojnë drejt portës së hapur.
Pika e kthesës psikologjike: Në atë sekondë vendimtare, rojet hungareze zgjodhën të mos qllonin. Ky gjest tregoi diçka jetike: sistemet totalitare nuk jetojnë vetëm te tanket dhe armët, por te frika që mbjellin tek njerëzit. Atë ditë, kur qindra veta kaluan kufirin dhe mbijetuan, frika ndërroi anë. Diktatura e kuptoi se nuk mund t’i vriste të gjithë, dhe qytetarët kuptuan se fuqia e tyre e bashkuar ishte më e madhe se ajo e regjimit.
Zinxhiri i lirisë
Ngjarja e 19 gushtit shërbeu si shkëndija që ndezi një zjarr të pashuar. Nga ky episod lindi një reaksion zinxhir i pandalshëm:
Mijëra qytetarë nga Lindja vërshuan drejt Hungarisë dhe ambasadave në Pragë, duke sfiduar hapur pushtetin e Berlinit.
Demonstratat e së hënës në Leipzig dëshmuan se populli nuk ishte më i gatshëm të uste kokën.
Muri i Berlinit ra, jo sepse politikanët vendosën ta fshinin me dashje, por sepse turmat e njerëzve e kishin bërë tashmë të pamundur ekzistencën e tij.
Mesazh për kohën tonë
Pikniku Pan-Evropian i 19 gushtit 1989 mbetet një nga leksionet më të fuqishme të historisë moderne. Ai na kujton se asnjë mur, sado i lartë të jetë, dhe asnjë regjim, sado i blinduar të duket, nuk mund t’i bëjë ballë dëshirës së njeriut për liri.
Atë ditë u hap një e çarë në Perden e Hekurt, por në të vërtetë u hap rruga e një epoke të re, duke dëshmuar se kur njerëzit vendosin të ecin drejt dritës, asnjë fuqi në tokë nuk mund t’i mbajë pas telave.