Nga Leonard Veizi
Në kinematografinë botërore, ka pak vepra që e zbërthejnë mekanizmin e rënies morale me një ftohtësi kirurgjikale siç bën filmi i vitit 1998, “A Simple Plan” i ardhur në shqip si “Një plan i thjeshtë”, me regji të Sam Raimit. Larg efekteve vizuale dhe spektaklit të filmave për të cilët regjisori njihet sot, ky thriller psikologjik është një leksion i dhimbshëm mbi atë se çfarë i ndodh shpirtit njerëzor kur përballet me mundësinë për të ndryshuar fatin përmes pasurisë së pamerituar…
…Në qendër të filmit qëndron një gjetje fatale: tre burra në një qytet të mbuluar nga bora e Minesotës gjejnë një avion të rrëzuar dhe brenda tij, një valixhe me 4.4 milionë dollarë. Në dukje, një bekim. Në realitet, një mallkim. Vendimi për ta mbajtur këtë pasuri të fshehur, duke shpresuar se “gjërat do të qetësohen”, është pika ku njeriu i zakonshëm fillon shndërrimin e tij në një kriminel.
Paraja si katalizator i shkatërrimit
“A Simple Plan” nuk është thjesht një film për një krim; është një ese vizuale mbi korrupsionin moral. Ajo që e bën filmin të mbetet i freskët dhe tronditës edhe dekada më vonë, është aftësia e tij për të na treguar se sa “e thjeshtë” është të heqësh dorë nga parimet. Paraja në film nuk është thjesht mjet këmbimi; ajo është një katalizator që heq maskat. Ajo nxjerr në dritë paranojën, lakminë e fjetur dhe aftësinë për të justifikuar çdo të keqe.
Kur Hank Mitchell (Bill Paxton), vëllai i tij Jacob (Billy Bob Thornton) dhe shoku i tyre Lou (Brent Briscoe) vendosin të mbajnë paratë, ata nuk e kuptojnë se nuk po ndajnë thjesht një pasuri, por po ndërtojnë një burg të përbashkët. Me çdo zgjedhje, me çdo gënjeshtër të re që duhet thënë për të mbuluar të parën, ata bien në një spirale ku dinjiteti njerëzor shkrihet si bora e Minesotës nën peshën e fajit.
Një vështrim mbi natyrën njerëzore
Regjizori Sam Raimi, përmes një stili të përmbajtur dhe introspektiv, na kërkon të bëjmë një pyetje të pakëndshme: Çfarë do të bënim ne? Filmi nuk përqendrohet te dhuna e rastësishme, por te tensioni moral që vjen nga frika e humbjes së asaj që është fituar pandershmërisht.
Billy Bob Thornton, në rolin e Jacob-it, na ofron një portretizim që i jep filmit një thellësi tragjike, duke mishëruar njeriun që kërkon dashuri dhe pranim, por që gjendet i humbur në mes të intrigave të të tjerëve. Ndërkohë, Bridget Fonda, në rolin e Sarah-s, sjell dimensionin e realizmit të ftohtë, duke na kujtuar se lakmia shpesh maskohet pas dëshirës për një “të ardhme më të mirë” për familjen.
Mesazhi i përjetshëm
Suksesi i këtij filmi – i dëshmuar nga nominimet për Oscar si për skenarin e Scott B. Smith ashtu edhe për interpretimin e Thornton-it – qëndron në faktin se ai nuk jep përgjigje të lehta. “A Simple Plan” na mëson se krimi nuk fillon me aktin e vrasjes, por me aktin e heshtjes. Ai fillon atëherë kur ne vendosim që paraja ka vlerë më të madhe se sa integriteti ynë.
Në fund, historia e Hank-ut dhe vëllait të tij mbetet një alarm për çdo kohë. Na kujton se pasuritë e papritura shpesh kërkojnë një çmim që asnjë bilanc bankar nuk mund ta përballojë: paqen e shpirtit. Në këtë botë ku shpeshherë “plani i thjeshtë” duket si rruga më e shpejtë drejt lumturisë, filmi i Raimit na kthen në realitet: nuk ka asnjë “plan të thjeshtë” për të blerë ndërgjegjen pa e shkatërruar atë përgjithmonë.