Nga Leonard Veizi
Ndoshta vetëm në ato kohë, mëngjeset e Moskës në mars kanë pasur një dritë të zbehtë, si një kujtim që refuzon të zgjohet plotësisht. Bora e vonë mbulon gjurmët, por nuk mund t’i fshehë sekretet e rënda të Kremlinit. Në një nga ato ditë, kur historia dukej e ngrirë nën akullin e Luftës së Ftohtë, një grua vendosi të largohej jo vetëm nga një vend, por nga një mbiemër që peshonte sa një epokë. Ajo ishte Svetllana Allilujeva — “Princesha e Kremlinit”, vajza e njeriut që kishte modeluar frikën e një shekulli: Joseph Stalinit.
Ishte 6 marsi i vitit 1967.
Jeta në kafazin e artë
Svetlana lindi në zemër të pushtetit absolut. Për botën, babai i saj ishte “Njeriu i Çeliktë”; për të, ai ishte njeriu që i dhuronte karamele ndërsa nënshkruante urdhra ekzekutimi. Megjithatë, kjo idillë fëmijërie u thye kur ajo ishte vetëm 6 vjeç. Vetëvrasja e nënës së saj, Nadezhda Allilujeva, u fsheh nga regjimi si një “vdekje nga apendiciti”, por e vërteta do ta ndiqte Svetlanën si një hije.
Ajo u rrit duke parë sesi rrethi i saj ngushtohej: miqtë e familjes zhdukeshin në Gulagë, madje edhe dashuria e saj e parë, një kineast hebre, u dërgua në internim me urdhër të të atit. Svetllana nuk ishte thjesht vajza e liderit; ajo ishte dëshmitarja e heshtur e një makinerie që hante bijtë e vet.
Porta drejt lirisë
Pas vdekjes së Stalinit në vitin 1953, “shkrirja” e Hrushovit nuk i dha asaj lirinë që ëndërronte. Ajo mbeti një aset shtetëror, e survejuar 24 orë në ditë. Kthesa erdhi përmes një dashurie të ndaluar me Braxhesh Singh, një komunist indian që jetonte në Moskë. Kur Singh vdiq, autoritetet sovjetike, duke menduar se ajo ishte tashmë “e thyer”, i dhanë leje të udhëtonte në Indi për të dërguar hirin e tij në Gange. Ky ishte gabimi i tyre i fundit.
Një taksi drejt botës tjetër
Më 6 mars 1967, në Nju Delhi, Svetllana bëri atë që askush nuk e kishte imagjinuar. Me një valixhe të vogël dhe pasaportën e saj sovjetike, ajo mori një taksi drejt Ambasadës Amerikane. Kur hyri brenda, oficeri i shërbimit u shtang. Nuk ishte thjesht një dezertore; ishte “trofeu” më i madh i mundshëm ideologjik.
“Erdha këtu për të gjetur veten, pas 40 vitesh heshtje,” do të deklaronte ajo më vonë.
Fëmijët e braktisur
Por liria kishte një çmim mizor. Për t’u arratisur, Svetlana u detyrua të linte pas dy fëmijët e saj në Moskë, Josifin dhe Katerinën. Ky vendim do ta përndiqte deri në vdekje. Bashkimi Sovjetik e shpalli tradhtare dhe e fshiu zyrtarisht nga çdo libër, ndërsa fëmijët e saj nuk e falën kurrë plotësisht për atë braktisje të papritur.
Nga Svetllana Allilujeva te Lana Peters
Në SHBA, ajo u prit si një heroinë. Libri i saj, “Twenty Letters to a Friend”, u bë bestseller ndërkombëtar, duke zbuluar fytyrën njerëzore (dhe monstruoze) të Stalinit. Ajo u përpoq të niste një jetë të re: ndryshoi emrin në Lana Peters, u martua me një arkitekt amerikan dhe lindi një vajzë, Olgën.
Megjithatë, hijet e së shkuarës ishin më të gjata se oqeani. Ajo nuk u përshtat kurrë plotësisht as me kapitalizmin amerikan, të cilin e shihte si sipërfaqësor. Në vitet ’80, në një kthesë tronditëse, u rikthye për pak kohë në BRSS, vetëm për të kuptuar se “atje nuk kishte më shtëpi”.
Nga libri
Ky është një nga pasazhet më rrëqethëse dhe reflektuese nga libri i saj “Twenty Letters to a Friend” apo siç vjen në shqip: “Njëzet letra një miku”, ku ajo përshkruan kontrastin e tmerrshëm mes babait që ajo njihte dhe diktatorit që bota dridhej:
“Ai ishte i thjeshtë, ai ishte i vrazhdë, ai ishte mizor, ai ishte i vetëpërmbajtur. Por ai ishte im atë. Ai më donte mua, në mënyrën e tij të çuditshme dhe të vështirë. Megjithatë, ai ishte bërë skllav i vetë sistemit që kishte ndërtuar. Kishte krijuar një botë ku askush nuk guxonte t’i thoshte të vërtetën dhe në fund, ai mbeti i vetmuar në mes të pushtetit të tij absolut. Unë nuk mund ta urreja atë si babanë tim, por nuk mund ta pranoja atë si arkitektin e asaj frike që na rrethonte të gjithëve. Unë nuk po ikja nga ai si njeri, po ikja nga hija e tij që po më mbyste shpirtin.”
Trashëgimia
Svetllana Allilujeva ndërroi jetë në vitin 2011, në mjerim dhe vetmi relative në Wisconsin. Historia e saj mbetet një nga dramat më njerëzore të Luftës së Ftohtë. Ajo vërtetoi se mund të arratiseshe nga një shtet policor, mund të arratiseshe nga një kontinent, por ishte e pamundur të arratiseshe nga qenit “Vajza e Stalinit”.
Më 6 mars 1967, ajo nuk kërkoi thjesht azil politik. Ajo kërkoi të drejtën për të pasur një shpirt që nuk i përkiste asnjë partie dhe asnjë diktatori.