Më 26 maj të vitit 1976 u nda nga jeta filozofi gjerman Martin Hajdeger
Nga Leonard Veizi
Në peizazhin e thyer të Ppyllit të zi gjerman, aty ku shtigjet humbasin mes pishave të larta dhe mjegulla fshin kufijtë e botës, lindi një mendim që do të trondiste themelet e vetëdijes europiane. Martin Heidegger nuk hyri në filozofi si një arkitekt sistemesh të ftohta abstrakte; ai erdhi si një gërmues i palodhur i asaj që ne e quajmë thjesht “të jesh”.
Për Hajdegerin, njeriu nuk është një spektator i jashtëm që vështron botën nga dritarja e arsyes. Ai është Dasein – “Qenia-atje” – një krijesë e hedhur dhunshëm në ekzistencë, pa e kërkuar atë, e dënuar të ecë në një terren ku kuptimi nuk jepet i gatshëm, por duhet gdhendur çast pas çasti. Ne jemi të plazmuar nga koha; nuk jemi thjesht udhëtarë kronologjikë, por vetë koha që rrjedh drejt një fundi të pashmangshëm.
Në këtë udhëtim, filozofi zbulon se shoqëruesi ynë më besnik dhe më i frikshëm është ankthi. Por, në optikën e tij pothuajse poetike, ankthi zhvishet nga petku i sëmundjes klinike. Ai shndërrohet në një dritë të egër zgjimi. Kur bota e përditshme, me zhurmën e saj banale dhe siguritë e rreme, shembet përpara nesh, ankthi na lë lakuriq përballë zbrazëtisë. Pikërisht ky çast – ky ballafaqim me asgjënë – e detyron njeriun të zgjohet nga gjumi i plogësht i turmës dhe të jetojë në mënyrë autentike. Të kuptosh se ekzistenca nuk ka garanci, sipas Hajdegerit, është fillimi i lirisë së vërtetë.
“Vdekja nuk është fundi që na pret në skajin e rrugës; ajo është prania e vazhdueshme që i jep peshë dhe urgjencë çdo hapi që hedhim sot.”
Kjo është dhe një nga sentencat e tij, fort të njohura.
E megjithatë, ky mendimtar që preku majat e metafizikës dhe kërkoi të kuptonte fatin e njeriut modern, nuk arriti t’i shpëtonte kurthit të historisë së vet. Hija e errët e viteve ’30 dhe afrimi i tij, qoftë edhe i përkohshëm, me makinerinë naziste, mbetet një paradoks i dhimbshëm. Si mundet që një mendje që rroku pafundësinë e “Qenies” të bënte kompromis me brutalitetin e së “tashmes”? Kjo plagë morale e ndan figurën e tij më dysh: një gjeni të mendimit dhe një njeri të thyer nga rrethanat e epokës.
Por, pavarësisht kësaj hijeje, trashëgimia e tij mbetet një lumë i rrëmbyeshëm që ushqen ende sot filozofinë bashkëkohore. Pa Zhan-Pol Sartrin, ekzistencializmi modern do të kishte marrë një tjetër trajtë, ndërsa mendimi i Zhak Derridasë do ta kishte të vështirë të ndërtonte shumë nga mekanizmat e dekonstruksionit pa gjurmët filozofike të Hajdegerit.
Hajdegeri mbetet rojtari i pyjeve tona të brendshme, filozofi që na kujton se, përpara se të pyesim çfarë janë gjërat që na rrethojnë, duhet të guxojmë të pyesim çfarë do të thotë, në të vërtetë, të marrësh frymë dhe të jesh gjallë.