Një Donald Trump i paparashikueshëm dhe herë pas here i zemëruar tha se kishte ndier një “dashuri të jashtëzakonshme” nga udhëheqësit perëndimorë në samitin e NATO-s, vetëm pak orë pasi i kishte kritikuar ashpër ata për shpenzimet në mbrojtje dhe për mungesën e mbështetjes ndaj SHBA-së në sulmet kundër Iranit.
Mesazhet kontradiktore të presidentit amerikan dominuan orët e fundit të takimit dyditor në Ankara, duke nisur me deklaratat e tij publike, ku e quajti udhëheqjen e Iranit “llum” dhe përsëriti kërkesën që SHBA të marrë kontrollin e Greenland.
Më pas, ai adoptoi një ton më të butë gjatë një takimi me dyer të mbyllura me 32 udhëheqësit e NATO-s në fund të paradites. Aty nuk përmendi as Groenlandën dhe as kritikat e mëparshme, por u tha aleatëve: “Ne duam të mbetemi me ju…”
Ishte një takim i shkëlqyer. Në atë sallë kishte shumë dashuri, shumë unitet,” tha Trump pak më vonë, gjatë një takimi dypalësh me Volodymyr Zelenskyy, ku bëri edhe një ofertë të papritur për t’i licencuar Ukrainës prodhimin e raketave të mbrojtjes ajrore Patriot.
Donald Trump e mbylli samitin me një konferencë për shtyp të gjatë dhe të çorganizuar, në të cilën pothuajse nuk trajtoi temat e NATO-s. Në vend të kësaj, ai lavdëroi presidentin turk Recep Tayyip Erdoğan, foli me entuziazëm për ekonominë amerikane dhe deklaroi se ishte “numri një në TikTok”.
Megjithatë, ky ndryshim i menjëhershëm i Donald Trump – nga një kritik i ashpër në një mbështetës të NATO-s – “Nëse ka një fjalë që e përmbledh ditën e sotme, ajo është uniteti,” tha ai në konferencën për shtyp në përfundim të samitit – do të konsiderohet një fitore për aleancën, stabiliteti i së cilës kishte qenë vënë në pikëpyetje.
Deklarata përfundimtare e samitit, e nënshkruar nga Trump dhe 31 udhëheqësit e tjerë të aleancës, riafirmoi “angazhimin e palëkundur” të vendeve anëtare ndaj Nenit 5, i cili përcakton se një sulm kundër një anëtari të NATO-s konsiderohet sulm kundër të gjithë aleancës.
Megjithatë, nuk u bë asnjë njoftim për datën e samitit të ardhshëm të liderëve, i cili pritet të mbahet në Shqipëri , ku po zhvillohen protesta kundër Trump-it dhe kundër qeverisë. Kjo ka shtuar aludimet se samiti mund të mos zhvillohet deri në vitin 2028.
Udhëheqësit evropianë ishin të shqetësuar se Donald Trump ishte në humor të keq pas darkës së së martës në rezidencën e presidentit turk në Ankara. Ata madje kishin rënë dakord të mos përmendnin humbjen 4-1 që pësoi kombëtarja amerikane ndaj Belgjikës më herët gjatë javës.
Frika e tyre dukej se po bëhej realitet kur Trump doli të mërkurën në mëngjes përkrah sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte, dhe e nisi me një monolog të gjatë, gjatë të cilit shprehu një sërë ankesash ndaj NATO-s dhe disa vendeve anëtare, ndërsa sulmoi edhe udhëheqjen e Iranit.
Trump tha se ishte “shumë i pakënaqur me NATO-n” dhe u ankua se vendet anëtare të aleancës “nuk donin të na ndihmonin kundër sponsorit numër një shtetëror të terrorizmit, që është Irani”. Ai i referohej refuzimit të vendeve evropiane, me përjashtim të Mbretërisë së Bashkuar, për t’i lejuar SHBA-së të kryente publikisht misione bombardimi nga bazat ajrore në Evropë.
Ai rezervoi edhe një thumbim të veçantë për United Kingdom, i cili fillimisht nuk e lejoi SHBA-në të përdorte bazën ajrore RAF Fairford për misionet e bombardimit në Iran. Më pas, kryeministri britanik Keir Starmer ndryshoi qëndrim dhe lejoi sulme të kufizuara ndaj pozicioneve të raketave iraniane.
“Mbretëria e Bashkuar nuk na lejoi ta përdornim ishullin për dy javë, ndaj u detyruam të ktheheshim me avion,” tha Trump, duke përsëritur ankesat që kishte bërë ndaj Starmerit dhe Britanisë në pranverë, ndërsa lufta me Iranin vazhdonte pa sjellë rrëzimin e regjimit në Teheran.
Samitet e NATO-s nuk janë mbajtur gjithmonë çdo vit, por shqetësimi mbizotërues në një pjesë të Evropës është se mënyra demonstrative e paraqitjes së Trump-it në këto takime mund t’i japë shpresë presidentit rus Vladimir Putin, duke dobësuar efektin parandalues të aleancës dhe unitetin e saj.
Hyrja përkrah Mark Rutte u shndërrua në një varg ankesash nga Donald Trump.
“Groenlanda është një problem i madh për ne,” tha ai, duke përsëritur pretendimin e tij se ky territor autonom në Arktik “është shumë i rëndësishëm për Shtetet e Bashkuara, por nuk është i rëndësishëm për Danimarkën.”
Më herët, kryeministrja daneze Mette Frederiksen deklaroi, me të mbërritur në samit, se Danimarka do të mbrojë “çdo pëllëmbë” të territorit të saj dhe theksoi se Greenland “natyrisht që nuk është në shitje.”
Trump përsëriti edhe komentet e tij të njohura për shpenzimet e mbrojtjes në NATO, pavarësisht marrëveshjes së vitit të kaluar, sipas së cilës të gjitha vendet anëtare, me përjashtim të Spanja, ranë dakord t’i rrisin buxhetet kombëtare të mbrojtjes në 3.5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto deri në vitin 2035, duke e afruar kështu nivelin e shpenzimeve të Evropës dhe Kanadasë me atë të Shteteve të Bashkuara.
“Jam shumë i pakënaqur me NATO-n, sepse ne paguajmë shumë, shumë më tepër,” tha ai. “Miliarda e miliarda dollarë më tepër. Kjo është e padrejtë, sepse ne i mbrojmë ata, por ata nuk janë aty për ne.”
Zemërimi i tij i radhës iu drejtua Madridit, për shkak të vendimit të Spanjës për të mos pranuar objektivin e shpenzimeve prej 3.5%.
“Spanja nuk bie dakord për asgjë dhe ju nuk duhet ta mbani mbi supe,” i tha Trump sekretarit të përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte. “Unë nuk dua të bëj asnjë tregti me ta, në rregull?”, shtoi presidenti, duke iu drejtuar sekretarit amerikan të Thesarit, Scott Bessent, i cili u përgjigj: “Po, zotëri.”
Megjithatë, vetëm pak orë më vonë, presidenti dukej se e zbuti tonin, duke u thënë gazetarëve në bordin e avionit presidencial Air Force One se “Spanja u rikthye plotësisht sot. Spanja ishte shumë bujare sot.”
Nga ana e tij, Rutte u përpoq ta mbante Trump-in nën kontroll përmes një kombinimi lajkatimi dhe ndërhyrjesh të herëpashershme, por të vendosura. Kjo strategji dukej se dha rezultat, pasi Trump më pas e lavdëroi për faktin se kishte bindur vendet evropiane anëtare të NATO-s të rrisnin shpenzimet për mbrojtjen dhe t’i afronin ato me nivelin e Shteteve të Bashkuara, në raport me madhësinë e ekonomisë së tyre.
“Ju arritët atë që u përpoq të bënte edhe presidenti Dwight D. Eisenhower,” i tha Mark Rutte Trump-it. “Kjo është fitorja juaj.”
Trump e ndërpreu dhe u përgjigj: “Prandaj më pëlqen ai.”
Megjithatë, pak më vonë ai u pyet nëse e konsideronte të përfunduar armëpushimin me Iranin. Trump u përgjigj se besonte se po: “Nuk dua të merrem më me ta. Janë llum.”
Këto deklarata lanë në hije atë që NATO kishte shpresuar të paraqiste si një “samit të rezultateve”, pas angazhimit të vitit të kaluar për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në 3.5% të PBB-së.
Gjatë samitit u njoftuan kontrata ndërkombëtare për armatime me vlerë mbi 50 miliardë dollarë, përfshirë angazhimin e 12 vendeve për të zhvilluar raketa me rreze të gjatë goditjeje, me rreze veprimi nga 300 kilometra deri në më shumë se 2 000 kilometra./ The Guardian-ad