Nga Leonard Veizi
Aeroportet janë limane të amnezisë, hapësira sterile ku kujtesa refuzon të lëshojë rrënjë. Ato nuk janë as qytete me histori e as kufij me identitet, por thjesht korridore të pafundme kalimi, damarë të ftohtë ku njerëzimi rrjedh pa u ndalur kurrë. Në këtë mbretëri qelqi dhe çeliku, koha nuk ngulmon; ajo nuk ndërton të djeshme e as të nesërme, por thjesht avullon mbi pllakat e lëmuara. Pikërisht këtu, në zemrën e këtij tranziti të përhershëm ku njeriu supozohet të jetë vetëm një hije kalimtare, Mehran Karimi Nasseri skaliti tetëmbëdhjetë vite të jetës së tij. Terminali 1 i aeroportit ‘Charles de Gaulle’ u shndërrua në shtëpinë e tij të pamundur, një ishull vetmie në mes të një oqeani njerëzish, sepse bota përtej atyre mureve të padukshme kishte vendosur ta fshinte nga harta e saj…
…Në epokën moderne, ekzistenca nuk vërtetohet nga prania fizike, por nga dokumenti. Pa pasaportë, pa vulë, pa një emër të njohur nga sistemi, njeriu është i përjashtuar nga realiteti ligjor. Nasseri nuk ishte i burgosur; ai ishte i pezulluar. Një trup i pranishëm, por juridikisht i padukshëm. Një gabim i vogël administrativ, i zgjatur në një jetë të tërë.
Fillimisht, historia e tij u pa si skandal. Më pas si kuriozitet. Në fund, si normalitet. Shoqëria ka aftësinë e frikshme për t’u mësuar me absurditetin, për sa kohë që ai nuk e prek drejtpërdrejt. Nasseri u bë pjesë e peizazhit të terminalit, një figurë e heshtur mes tabelave elektronike dhe zërave metalikë të nisjeve.
Këtu, realiteti i tij preku mitin.
“The Terminal”
Në vitin 2004, Steven Spielberg realizoi filmin “The Terminal”, frymëzuar lirshëm nga historia e Nasseri-t. Protagonisti, Viktor Navorski, i luajtur nga Tom Hanks, mbetet i bllokuar në një aeroport amerikan pasi vendi i tij shpallet i paqëndrueshëm politikisht. Ai nuk mund të hyjë në Shtetet e Bashkuara, por as të kthehet. Një situatë absurde, por e treguar me butësi, humor dhe humanizëm.
Filmi e shndërron tragjedinë në përrallë moderne. Aty ku Nasseri përjetoi izolim, varfëri dhe ngurtësim psikologjik, Navorski ndërton miqësi, dashurohet dhe fiton simpatinë e sistemit që e ka bllokuar. Hollywood-i nuk duron dot boshllëkun ekzistencial; ai duhet ta mbushë me kuptim, me shpresë, me fund të hapur.
Por pikërisht këtu qëndron kontrasti filozofik.
Filmi tregon se njeriu mbijeton falë karakterit. Realiteti tregon se njeriu mbijeton duke u përshtatur me absurdin. Nasseri nuk fitoi sistemin; ai u shkrinë brenda tij. Ai nuk e sfidoi burokracinë; ai u formësua prej saj. Aeroporti u bë universi i tij i mbyllur, një rend minimal që i ofronte siguri nga kaosi i botës reale.
Kur autoritetet, vite më vonë, i ofruan dokumente për të dalë, ai refuzoi. Identiteti juridik që i propozohej nuk përputhej me identitetin që kishte ndërtuar gjatë viteve të tranzitit. Këtu, njeriu i bllokuar kthehet në njeri që zgjedh bllokimin. Liria, pas kaq shumë kohësh, nuk është më shpëtim, por kërcënim.
Në këtë pikë, Nasseri nuk është më thjesht personazh real; ai është figurë filozofike. Një dëshmi se njeriu, përballë mungesës së kuptimit, krijon struktura minimale për të mbijetuar. Edhe nëse këto struktura janë banka plastike, tualete publike dhe orare fluturimesh.
Filmi The Terminal na qetëson duke na thënë se absurdi mund të zbutet. Historia e Nasseri-t na paralajmëron se absurdi, nëse zgjat mjaftueshëm, bëhet normalitet. Dhe normaliteti është forma më e rrezikshme e humbjes.
Epilog
Mehran Nasseri vdiq në vitin 2022, në aeroportin ku kishte jetuar. Një fund i përsosur për një jetë të pezulluar. Ai nuk pati atdhe, por pati një terminal. Nuk pati adresë, por pati një koordinatë. Dhe ndoshta, në mënyrën më të errët të mundshme, ai e gjeti rendin e tij.
Në fund, Nasseri dhe Navorski janë dy anë të së njëjtës metaforë: njeriu modern, i bllokuar mes kufijve që vetë ka ndërtuar. Njëri u kthye në film. Tjetri mbeti real. Dhe realiteti, si gjithmonë, ishte më i ashpër se çdo skenar.