17 tetor 1961 – Masakra e Parisit
Në zemër të kryeqytetit francez, përgjatë brigjeve të Senës, ndodhi një nga tragjeditë më të rënda njerëzore në historinë e pasluftës europiane. Mijëra algjerianë, shumica punëtorë emigrantë, kishin dalë në një protestë paqësore kundër shtetrrethimit të vendosur ndaj komunitetit algjerian në Francë — një masë diskriminuese e shpallur nga Maurice Papon, atëherë Prefekt i Policisë së Parisit.
Në atë mbrëmje të ftohtë tetori, rreth 25 mijë protestues u mblodhën në rrugët e kryeqytetit për të kërkuar fundin e dhunës koloniale dhe respektimin e të drejtave njerëzore. Por policia reagoi me një brutalitet të paparë: turma u sulmua me shkopinj gome, gaz lotsjellës dhe armë zjarri. Rreth 250 deri në 300 njerëz u vranë, shumë prej tyre u hodhën të gjallë në lumin Senë, ndërsa qindra të tjerë u plagosën apo u zhdukën pa gjurmë.
Sipas dokumenteve të mëvonshme, më shumë se 12 mijë persona u arrestuan gjatë natës dhe u dërguan në stadiume e qendra paraburgimi, ku shumë prej tyre u torturuan. Për dekada të tëra, ngjarja u fsheh nga autoritetet franceze. Vetëm pas viteve ’90, falë historianëve dhe dëshmive të mbijetesës, e vërteta filloi të dalë në dritë.
Maurice Papon, një funksionar i lartë i regjimit të De Gaulle-it, kishte një të kaluar të errët: gjatë Luftës së Dytë Botërore ai kishte marrë pjesë në deportimin e mijëra hebrenjve francezë drejt kampeve naziste, për çka më vonë do të dënohej në vitin 1998 me dhjetë vjet burg. Edhe pse u përpoq ta paraqiste masakrën e 1961 si “incident të izoluar”, përgjegjësia e tij mbetet një plagë morale e thellë në kujtesën franceze.
Vetëm në vitin 2012, presidenti François Hollande do të pranonte zyrtarisht se “republika kishte kryer një krim të pajustifikueshëm ndaj algjerianëve që protestonin për liri”. Në Algjeri, 17 tetori përkujtohet çdo vit si “Dita e Masakrës së Parisit”, ndërsa në Francë vazhdon të jetë një datë që ndan opinionin publik mes kujtesës dhe harresës.
Kjo ngjarje, e mbuluar për dekada nga heshtja dhe censura shtetërore, mbetet një kujtesë e hidhur se edhe në qendër të qytetërimit europian, dhuna koloniale mund të marrë formën më çnjerëzore të saj — nën dritat e Parisit.
Përgatiti për botim: Leonard Veizi