Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH) ka shënuar përparim të rëndësishëm në fushën e dhurimit vullnetar të gjakut, por paralajmëron se pabarazitë, mungesa e financimit dhe dobësitë e sistemeve shëndetësore vazhdojnë të rrezikojnë aksesin e barabartë në transfuzione që shpëtojnë jetë.
Pamja globale e furnizimit me gjak tregon shenja të qarta përmirësimi. Gjithnjë e më shumë njerëz po dhurojnë gjak vullnetarisht, shërbimet kombëtare të transfuzionit po forcohen dhe siguria e gjakut të përdorur në transfuzione po rritet gradualisht. Megjithatë, pas këtyre zhvillimeve pozitive, mbetet një realitet i fortë: miliona njerëz në mbarë botën ende nuk kanë akses në gjak të sigurt kur kanë nevojë për të.
Të dhënat e reja të publikuara nga OBSH tregojnë si progresin, ashtu edhe sfidat që vazhdojnë të përballojnë sistemet shëndetësore globale.
Sipas të dhënave nga 132 vende, mbledhja e gjakut në nivel global është rritur me rreth 19% gjatë periudhës 2013–2023. Elementi më i rëndësishëm është se kjo rritje është mbështetur kryesisht nga dhuruesit vullnetarë. Më shumë se 85% e rreth 120 milionë njësive të gjakut të mbledhura në vitin 2023 kanë ardhur nga dhurime vullnetare dhe të papaguara.
Kjo konsiderohet veçanërisht e rëndësishme nga OBSH, pasi dhurimi vullnetar përbën modelin më të sigurt dhe më të qëndrueshëm për sigurimin e rezervave të gjakut. Ekspertët theksojnë se dhuruesit e rregullt kanë rrezik më të ulët për transmetimin e sëmundjeve infektive dhe ofrojnë stabilitet më të madh për sistemet kombëtare të gjakut.
Pavarësisht progresit, pabarazitë mbeten të mëdha. Miliona pacientë vazhdojnë të mos kenë akses në transfuzione të sigurta. Mes tyre janë gra me hemorragji gjatë lindjes, fëmijë me anemi të rëndë, viktima të aksidenteve dhe djegieve, pacientë që i nënshtrohen operacioneve kirurgjikale, si dhe persona me sëmundje kronike si talasemia, hemofilia, imunodeficiencat dhe disa forma kanceri.
Problemi është më i theksuar në vendet me të ardhura të ulëta, ku mungesa e financimit, infrastruktura e dobët dhe vështirësitë në transport e bëjnë të vështirë krijimin e bankave të qëndrueshme të gjakut.
Pabarazi globale
Të dhënat e OBSH zbulojnë një çekuilibër të madh global. Vendet me të ardhura të larta përbëjnë vetëm 15% të popullsisë botërore, por realizojnë 36% të të gjitha dhurimeve të gjakut. Ndërkohë, shumë vende më të varfra nuk arrijnë të sigurojnë rezerva as për nevojat bazë.
Dallimet janë të dukshme edhe në normat e dhurimit: në disa vende regjistrohen vetëm 0.4 dhurime për 1,000 banorë, ndërsa në të tjera deri në 53 për 1,000 banorë. Në total, 24 vende raportojnë më pak se 5 dhurime për 1,000 banorë, një nivel që konsiderohet shumë i ulët për të përmbushur nevojat e popullsisë.
Edhe pjesëmarrja vullnetare ndryshon ndjeshëm. Në vendet me të ardhura të larta, 98.4% e dhurimeve janë vullnetare dhe të papaguara. Në vendet me të ardhura të ulëta, ky nivel bie në 63.4%, duke reflektuar vështirësitë në krijimin e një kulture të qëndrueshme dhurimi vullnetar.
Përveç pabarazive në furnizim, OBSH thekson edhe dobësi në qeverisjen e sistemeve të gjakut. Rreth një e treta e vendeve nuk kanë ende legjislacion të posaçëm për sigurinë dhe cilësinë e gjakut dhe produkteve të tij.
Vetëm 64% e vendeve kanë sisteme të rregullta inspektimi të shërbimeve të transfuzionit, ndërsa vetëm 62% aplikojnë procedura zyrtare licencimi. Edhe më shqetësuese është se vetëm 40% e vendeve raportojnë se të paktën një pjesë e shërbimeve të tyre funksionon sipas standardeve të akredituara të cilësisë.
Financimi mbetet një tjetër problem kritik. Më shumë se një në shtatë vende nuk ka as buxhet të veçantë shtetëror dhe as mekanizma për rikuperimin e kostove të shërbimeve të gjakut, gjë që rrezikon qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit.
OBSH u bën thirrje qeverive të investojnë më shumë në forcimin e sistemeve kombëtare të gjakut, përmirësimin e legjislacionit dhe mekanizmave të kontrollit, sigurimin e financimit të qëndrueshëm dhe zhvillimin e sistemeve më efikase të mbledhjes dhe përdorimit të të dhënave.
Publikimi i raportit vjen pak ditë para Ditës Botërore të Dhuruesit Vullnetar të Gjakut, e cila shënohet çdo vit më 14 qershor. Mesazhi i këtij viti i fushatës së OBSH-së është: “Një pikë humanizmi. Dhuro gjak. Shpëto jetë.”
Përfundimi kryesor i raportit është i qartë: bota ka bërë përparim të rëndësishëm në sigurimin e gjakut më të sigurt, por aksesi në të ende varet shumë nga vendi ku lind dhe jeton një person. Për sa kohë kjo pabarazi ekziston, aksesi universal në gjak të sigurt mbetet një nga objektivat më të rëndësishëm të shëndetit publik global./a.d