Mujtaba Rahman
Kritika e Friedrich Merz ndaj presidentit amerikan muajin e kaluar nuk ishte thjesht një shpërthim i momentit apo një përplasje mes Berlinit dhe Shtëpisë së Bardhë. Ajo sinjalizoi një ndryshim më të gjerë që po ndodh mes liderëve europianë. Gjithnjë e më shumë, ata po tregohen të gatshëm të përballen publikisht me administratën Trump për çështje që variojnë nga Irani te Ukraina dhe sovraniteti europian.
Politikat gjithnjë e më të paqëndrueshme të administratës Trump dhe bindja se ato kërkojnë një përgjigje më të fortë, e shpjegojnë pjesërisht këtë zhvendosje.
Kancelari gjerman i drejtoi komentet e tij ndaj luftës me Iranin. Ai tha se nuk besonte, gjatë një eventi në zonën e tij elektorale, se Trump kishte një strategji të qëndrueshme daljeje. Për më tepër, diplomacia e zgjuar e Teheranit kishte “poshtëruar” SHBA-në. Por këto komente nuk janë të izoluara – ato pasuan një seri ndërhyrjesh të forta nga liderë europianë, përfshirë Emmanuel Macron, Keir Starmer dhe madje edhe Giorgia Meloni.
Përpjekja e SHBA-së për të marrë Groenlandën në fillim të këtij viti kaloi disa vija të kuqe europiane në lidhje me integritetin territorial të një aleati të NATO-s dhe të drejtën për vetëvendosje të popullit të Groenlandës. E njëjta gjë vlen për përpjekjet e Trump dhe zëvendëspresidentit të tij JD Vance për të ndikuar në zgjedhjet në Hungari në favor të Viktor Orbán.
Megjithatë, asnjë nga këto kriza të vetme nuk e shpjegon plotësisht qëndrimin më të ashpër të Europës. Më e rëndësishme është bindja në rritje në kryeqytetet europiane se Uashingtoni ka më pak ndikim mbi kontinentin sesa një vit më parë.
Lufta në Iran ka treguar se SHBA ka nevojë për infrastrukturën ushtarake të vendosur në Europë për të projektuar fuqinë në Lindjen e Mesme, duke sugjeruar se varësia ushtarake nuk është plotësisht njëkahëshe. Shpenzimet ushtarake të Europës gjithashtu janë rritur ndjeshëm që nga rikthimi i Trump në pushtet, dhe një pjesë gjithnjë e më e madhe po drejtohet drejt prodhuesve europianë të armëve.
SHBA mbetet furnizuesi kryesor i armëve për Europën. Megjithatë, sipas institutit Sipri, pjesa e SHBA-së në transferimet e armëve drejt Europës ra në 58% në periudhën 2021–2025, nga 64% në 2020–2024.
E njëjta logjikë po formëson edhe qëndrimin europian ndaj Ukrainës. Që nga marsi 2025, SHBA ka ndalur të gjitha financimet për Kievin, duke bërë që pjesa më e madhe e financimit të Ukrainës të vijë nga BE-ja. Ukraina vazhdon të blejë armë përmes listës së prioriteteve të NATO-s të krijuar nga SHBA, por tani siguron një pjesë shumë më të madhe të nevojave ushtarake nga jashtë SHBA-së. Rreth 60% e pajisjeve ushtarake vijnë nga prodhimi vendas ukrainas dhe 20% nga furnizues europianë.
SHBA ende ofron kapacitete kritike, veçanërisht në inteligjencë dhe mbrojtje ajrore. Por zyrtarët europianë gjithnjë e më shumë besojnë se edhe një ulje e ndjeshme e mbështetjes amerikane në këto fusha nuk do të çonte menjëherë në kolapsin e Ukrainës. Një Ukrainë më pak e varur nga SHBA do të thotë një Europë më pak e varur nga SHBA.
Qeveritë europiane gjithashtu kanë kuptuar se shumë nga kërcënimet e Trump nuk materializohen plotësisht. Rezistenca ndaj presidentit – nga Kongresi, gjykatat dhe madje edhe pjesë të lëvizjes së tij Maga – po rritet.
Liderët e BE-së janë më pak të shqetësuar edhe për ndikimin e lëvizjes Maga në zgjedhjet europiane, pas dështimeve të ndërhyrjeve të Trump dhe Vance në Hungari. Duke qenë se Trump është shumë i papëlqyer në publikun europian, qëndrimi i fortë ndaj SHBA-së po u jep liderëve europianë një rritje të nevojshme në opinionin publik.
Ky ndryshim pritet të ndikojë mënyrën se si Europa do t’u përgjigjet konflikteve të ardhshme me SHBA-në, sidomos në tregti. Nëse Uashingtoni vendos tarifa më të larta mbi eksportet europiane si makinat, siç po kërcënon Trump, BE do të reagojë më fort se vitin e kaluar, kur pranoi një rritje tarifash prej 15% në kuadër të marrëveshjes tregtare SHBA-BE në Turnberry.
BE-ja ka miratuar tashmë masa hakmarrëse që përfshijnë 93 miliardë euro eksporte amerikane, edhe pse Komisioni Europian mund të lërë hapësirë për negociata. BE do të vazhdojë gjithashtu politikat e “uljes së varësisë” nga SHBA në mbrojtje, shërbime digjitale dhe fusha të tjera kritike.
Rreziku për Groenlandën mund të rikthehet. Zyrtarët danezë, grenlandezë dhe amerikanë të ngarkuar me çështjet e sigurisë në Arktik nuk po bëjnë përparim të madh. Nëse kërcënimet territoriale të Trump rikthehen, BE ka gjasa të përdorë instrumentin e saj të fuqishëm kundër shtrëngimit ekonomik për të goditur kompanitë amerikane të teknologjisë së lartë.
Në përmbledhje, marrëdhënia e Europës me SHBA-në po bëhet më pak e nënshtruar. Qeveritë europiane besojnë se kanë më shumë kapacitet për t’i rezistuar presionit amerikan. Aura e pathyeshmërisë së Trump është zbehur – jo vetëm në SHBA, por edhe në Europë. Aleatët e tij nuk ndjejnë më nevojën të lavdërojnë dhe të përshtaten për të mbijetuar deri në fund të mandatit të tij të dytë.
*Mujtaba Rahman është drejtor menaxhues për Europën në Eurasia Group, një firmë kërkimore dhe konsulence për rrezikun politik.