Giorgia Meloni ishte ndër mbështetëset më të forta të politikave të ashpra për kthimin e emigrantëve të parregullt dhe transferimin e tyre jashtë kufijve të Bashkimit Evropian. Por tani, gjithnjë e më shumë vende anëtare po i kërkojnë Italisë të marrë mbrapsht azilkërkuesit që kanë hyrë fillimisht në BE përmes territorit italian.
Irlanda u bë të dielën vendi i fundit që i është bashkuar Gjermanisë, Zvicrës, Austrisë, Finlandës, Suedisë dhe Holandës në kërkesat drejtuar Romës për rikthimin e emigrantëve, bazuar në parimin e “vendit të hyrjes së parë”.
Ky parim është rikthyer në qendër të politikave evropiane përmes Paktit të ri të BE-së për Migracionin dhe Azilin, i cili hyri në fuqi në qershor të vitit 2026. Rregullat përcaktojnë se vendi ku një shtetas nga jashtë BE-së hyn për herë të parë dhe paraqet kërkesë për mbrojtje është përgjegjës për shqyrtimin e azilit të tij.
Për Italinë, që prej vitesh është një nga portat kryesore të hyrjes së emigrantëve në Evropë, kjo do të thotë se kërkesat për kthimin e personave që janë zhvendosur më pas drejt vendeve të tjera të BE-së mund të shtohen ndjeshëm.
Pak javë pasi Meloni mori detyrën në vitin 2022, Italia pezulloi në mënyrë të njëanshme pranimin e transferimeve sipas sistemit të Dublinit, duke argumentuar mungesën e kapaciteteve. Komisioni Evropian e ka konsideruar këtë veprim në kundërshtim me detyrimet e Romës, një qëndrim që është mbështetur edhe nga Gjykata e Drejtësisë së Bashkimit Evropian.
Megjithatë, qeveria italiane mbështeti Paktin e ri për Migracionin dhe Azilin. Vetë Meloni e cilësoi marrëveshjen si një “pikë kthese pozitive” për Italinë dhe argumentoi se rregullat e reja do të forconin mbrojtjen e vendeve të hyrjes së parë dhe do të lehtësonin kthimet e përshpejtuara.
Por solidariteti mes vendeve anëtare mbetet i kufizuar. Për vitin 2026 parashikohet zhvendosja e vetëm 8,878 emigrantëve nga vendet që konsiderohen nën presion migrator, mes tyre Italia, Spanja, Greqia, Qiproja dhe Malta. Një shifër e vogël krahasuar me më shumë se 66 mijë emigrantë të parregullt që mbërritën në Itali nga deti vitin e kaluar.
Një tjetër shtyllë e politikës së Melonit ka qenë krijimi i qendrave të kthimit jashtë BE-së. Italia ka udhëhequr këtë qasje me qendrat e ngritura në Shqipëri, megjithëse skema është kundërshtuar vazhdimisht nga gjykatat italiane.
Edhe Gjermania, Austria, Greqia, Holanda dhe Danimarka po punojnë për krijimin e qendrave të ngjashme në vende të treta. Sipas raportimeve, negociatat për një strukturë të tillë në Ugandë kanë avancuar, me synimin që ajo të bëhet funksionale në vitin 2027.
Megjithatë, pengesat ligjore dhe praktike për realizimin e këtyre qendrave e bëjnë të vështirë që ato të ofrojnë një zgjidhje të shpejtë. Për këtë arsye, vendet evropiane po e kanë më të lehtë të rikthejnë emigrantët brenda BE-së drejt shtetit ku ata kanë hyrë për herë të parë.
Në mënyrë ironike, Spanja dhe Franca janë të vetmet vende që kanë deklaruar hapur se nuk do të kërkojnë kthime drejt Italisë sipas sistemit të Dublinit. Pikërisht këto dy vende kanë kundërshtuar edhe projektin e qendrave të kthimit të Melonit dhe përdorimin e fondeve të BE-së për financimin e tyre.
Ndërkohë, çështja e kthimeve ka rikthyer përplasjet e vjetra mes vendeve të vijës së parë të migracionit dhe vendeve që konsiderohen destinacione përfundimtare. Tensionet janë veçanërisht të dukshme mes Italisë dhe Gjermanisë.
Ministri i Brendshëm italian Matteo Piantedosi ka paralajmëruar një takim me homologët e vendeve MED5 – Qipros, Greqisë, Italisë, Maltës dhe Spanjës – për të diskutuar situatën.
Migracioni pritet të jetë një nga temat qendrore të fushatave zgjedhore në disa vende të Bashkimit Evropian gjatë vitit të ardhshëm, përfshirë Italinë, Francën dhe Spanjën. Në këtë klimë politike, rritja e forcave të së djathtës radikale dhe presioni për politika gjithnjë e më të ashpra ndaj emigracionit po e bëjnë edhe më të ndërlikuar përplasjen mes vendeve evropiane për përgjegjësinë e menaxhimit të migracionit.