Mungesa e gjumit, rrjetet sociale dhe kortizoli janë arsyet pse gjithnjë e më shumë njerëz kanë nervat në kufi dhe zemërimi shpërthen më lehtë kur truri arrin limitet e tij. Presidenti i Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, njihet për reagimet e tij të menjëhershme ndaj situatave që e bezdisin dhe nuk ngurron ta shfaqë hapur pakënaqësinë. Nga sulmet verbale ndaj gazetarëve deri te ankesat e përsëritura për mungesën e vlerësimeve që mendon se meriton, ai përmendet shpesh si shembull i asaj që disa studiues e quajnë “sindroma e mashkullit të irrituar”. Por nëse e shohim më gjerë, duket se nervozizmi nuk prek vetëm burrat e një moshe të caktuar. Sot, si gratë ashtu edhe burrat e çdo moshe duket se e humbin më lehtë durimin. Pse po ndodh kjo? Irritimi mund të jetë një reagim krejt normal ndaj asaj që na ndodh. Të ndihemi të bezdisur ose të pakënaqur kur gjërat nuk shkojnë siç dëshirojmë nuk është domosdoshmërisht problem, për sa kohë që kjo ndjenjë kalon shpejt dhe nuk shndërrohet në zemërim të vazhdueshëm.
Sipas studiuesve, irritimi ka qenë madje i dobishëm gjatë evolucionit, sepse i ka ndihmuar njerëzit dhe kafshët të reagojnë kur nevojat e tyre nuk plotësoheshin. Sipas psikiatrit italian Antonio Vita, irritimi është një nga mënyrat me të cilat organizmi reagon kur presioni i jashtëm tejkalon aftësinë tonë për t’u përshtatur. Në këto raste ndihemi të bezdisur dhe nervozë, sepse trupi dhe mendja po përpiqen të krijojnë distancë nga një situatë që shkakton stres. Problemi lind kur kjo gjendje bëhet e përhershme dhe personi ndjehet vazhdimisht “në kufi”, duke shpërthyer edhe për gjëra të parëndësishme. Kur nervozizmi fillon të dëmtojë marrëdhëniet shoqërore ose të shkaktojë vuajtje të vazhdueshme, ai mund të jetë shenjë e një problemi më të thellë. Në disa raste, irritueshmëria lidhet me faktorë shumë konkretë si ndryshimet hormonale, mungesa e gjumit, uria ose sëmundjet që shkaktojnë shqetësim fizik. Për këtë arsye, foshnjat dhe fëmijët e vegjël bëhen shpesh të padurueshëm kur kanë dhimbje veshi ose probleme të tjera shëndetësore. E njëjta gjë mund të ndodhë edhe te njerëzit që po përpiqen të lënë duhanin apo një varësi tjetër. Edhe disa medikamente mund të ndikojnë në humor dhe të shtojnë nervozizmin. Kortizoni është një prej tyre, por efekte të ngjashme mund të shkaktojnë edhe barna të tjera ose përdorimi i tepërt i steroideve anabolike. Tek adoleshentët, nervozizmi kërkon vëmendje të veçantë. Nga njëra anë, ndryshimet hormonale dhe zhvillimi ende i papërfunduar i trurit e bëjnë normale një ndjeshmëri më të madhe emocionale. Nga ana tjetër, një adoleshent vazhdimisht i irrituar mund të jetë duke përjetuar vështirësi psikologjike që nuk duhen neglizhuar. Sipas manualit diagnostik DSM-5, irritueshmëria lidhet me të paktën 15 gjendje të ndryshme klinike. Ajo mund të jetë simptomë e ankthit, depresionit, çrregullimit të deficitit të vëmendjes dhe hiperaktivitetit (ADHD), çrregullimit bipolar, përdorimit të substancave narkotike apo edhe çrregullimeve të personalitetit.
Te të moshuarit, nervozizmi i vazhdueshëm mund të lidhet me vështirësinë për të përballuar sëmundjet kronike ose mungesën e mbështetjes sociale. Shpesh krijohet përshtypja se bota po mbushet me njerëz që janë gjithmonë pranë një shpërthimi nervash. Dhe kjo mund të mos jetë thjesht përshtypje. Një studim i gjerë i kryer nga Harvard University mbi afro 43 mijë amerikanë tregoi se niveli i përgjithshëm i irritueshmërisë në popullatë është mjaft i lartë.
Sipas ekspertëve, kjo lidhet me një kombinim faktorësh biologjikë dhe socialë. Çdo njeri ka një nivel të ndryshëm rezistence ndaj stresit, por me kalimin e kohës traumat dhe vështirësitë e vogla të jetës grumbullohen dhe na bëjnë më të ndjeshëm ndaj sfidave të reja. Në të njëjtën kohë, shoqëria moderne po ushtron presion gjithnjë e më të madh mbi individin.
Të rinjtë përballen me kërkesa të vazhdueshme për të qenë të suksesshëm dhe konkurrues. Në rrjetet sociale, krahasimi i përhershëm me standarde shpesh të paarritshme rrit frustrimin dhe ndjenjën e izolimit. Frustrimi është një nga nxitësit më të fortë të zemërimit. Një studim i fundit i psikiatrit Roy Perlis nga Harvard University tregoi se sa më shumë kohë kalojnë të rriturit në rrjetet sociale duke parë dhe publikuar përmbajtje, aq më i lartë bëhet niveli i irritueshmërisë së tyre. Edhe te të rriturit ndikojnë faktorë të tjerë si pasiguria ekonomike, presioni në punë dhe ritmi gjithnjë e më i shpejtë i jetës. Shoqëria moderne kërkon reagime të menjëhershme dhe vendime të shpejta, duke lënë gjithnjë e më pak hapësirë për reflektim dhe qetësim emocional. Nuk është rastësi që shumë njerëz dërgojnë mesazhe ose reagojnë në çast, për t’u penduar menjëherë më pas për atë që kanë thënë. Kur nervozizmi bëhet i shpeshtë dhe fillon të ndikojë në marrëdhëniet me kolegët, familjarët apo miqtë, specialistët këshillojnë të kërkohet ndihmë.
Hapi i parë është pranimi i problemit. Edhe biseda me njerëzit e afërt mund të ndihmojë në uljen e tensionit emocional.
Aktiviteti fizik konsiderohet një nga mënyrat më efektive për të shkarkuar energjinë e grumbulluar dhe për të reduktuar stresin.
Psikoterapia njohëse-sjellore mund t’i ndihmojë njerëzit të menaxhojnë më mirë zemërimin dhe ta shndërrojnë atë në komunikim më të shëndetshëm dhe më të ekuilibruar.
Në disa raste mund të përdoren edhe medikamente që stabilizojnë humorin, veçanërisht kur bëhet fjalë për shpërthime të forta dhe të pakontrollueshme zemërimi.
Ndërkohë, studiuesit po testojnë edhe metoda të reja, si spërkatësit me oksitocinë, hormoni i njohur si “hormoni i dashurisë”, apo stimulimin elektrik transkranial për të ndikuar në zonat e trurit që lidhen me irritueshmërinë e lartë. Studime të fundit kanë treguar se tek personat shumë të ndjeshëm aktivizohen në mënyrë të pazakontë disa rajone të trurit që lidhen me shpërblimin, emocionet dhe kontrollin e sjelljes.
Ekspertët këshillojnë gjithashtu që kur përballeni me një person shumë të zemëruar, të mos përpiqeni të fitoni debatin. Në fazat e para mund të ndihmojë një komunikim i qetë dhe ulja e tensionit. Nëse situata përshkallëzohet, largimi nga konflikti mund të jetë zgjedhja më e mençur dhe më e sigurt.
Në një botë ku stresi, presioni dhe krahasimi i vazhdueshëm janë bërë pjesë e përditshmërisë, nervozizmi nuk është më thjesht një tipar karakteri, por shpesh një sinjal se mendja dhe trupi kanë nevojë për pushim, mbështetje dhe më shumë ekuilibër.