A e keni menduar ndonjëherë pse një vonesë prej 10 minutash, një mesazh pa përgjigje apo një gabim i vogël në punë mund t’ju mbajë mendjen të zënë për orë të tëra?
Në astrologji, përgjigjja shpesh kërkohet te shenja e horoskopit, te planetët dhe te Shtëpia e Gjashtë, e cila lidhet me rutinën, punën e përditshme dhe mënyrën se si përballemi me detyrimet. Por psikologjia e sheh ndryshe: pas nevojës për të kontrolluar çdo detaj mund të fshihet diçka shumë më njerëzore vështirësia për të toleruar pasigurinë.
Kur mendja nuk e duron dot “nuk e di”
Sipas American Psychological Association (APA), njerëzit që e kanë më të vështirë të tolerojnë pasigurinë mund të jenë më të prirur ndaj ankthit dhe mendimeve negative. Kur nuk e dimë se çfarë do të ndodhë, mendja përpiqet të krijojë një përgjigje, edhe kur nuk ka informacion të mjaftueshëm.
Dhe këtu nis cikli:
“Po sikur të shkojë keq?”
“Po sikur të kem harruar diçka?”
“Pse nuk më është përgjigjur ende?”
“Po sikur ai detaj i vogël të ketë pasoja?”
Në vend që pasiguria të mbetet thjesht një pikëpyetje, truri fillon ta trajtojë atë si një problem që duhet zgjidhur menjëherë.
Pse disa njerëz e analizojnë gjithçka?
Ankthi nuk shfaqet gjithmonë si panik. Shpesh duket shumë më i zakonshëm: kontrollojmë dy herë emailin, rikthehemi te një bisedë dhe analizojmë çdo fjalë, planifikojmë skenarë të ndryshëm ose përpiqemi të parashikojmë çdo problem përpara se të ndodhë.
APA e përshkruan ankthin si një gjendje të orientuar nga e ardhmja, ku mendja fokusohet te mundësia e një rreziku, fatkeqësie apo rezultati negativ.
Në këtë kuptim, shqetësimi mund të duket si një formë “përgatitjeje”.
Mendja të thotë: nëse mendoj mjaftueshëm për problemin, ndoshta do të jem gati kur të ndodhë.
Por kjo strategji ka një problem: e ardhmja nuk bëhet domosdoshmërisht më e parashikueshme vetëm sepse e kemi menduar 20 herë.
Dhe këtu hyn perfeksionizmi
Për disa njerëz, ankthi lidhet edhe me nevojën që gjërat të bëhen “siç duhet”.
Një gabim i vogël nuk perceptohet më si një gabim normal, por si diçka që duhet korrigjuar menjëherë. Një detyrë e përfunduar nuk ndihet plotësisht e përfunduar, sepse gjithmonë ekziston pyetja: “A mund ta bëja më mirë?”
Në materialet e saj për ankthin, APA përmend pikërisht frikën nga gabimet, përgatitjen e tepërt dhe nevojën për ta bërë diçka në mënyrë perfekte si modele që mund të shoqërojnë ankthin.
Prandaj, personi që kontrollon gjithçka disa herë nuk është domosdoshmërisht “thjesht i kujdesshëm”. Në disa raste, kontrolli mund të jetë mënyra me të cilën mendja përpiqet të ulë pasigurinë.
Po horoskopi?
Astrologjia e interpreton këtë prirje në një tjetër mënyrë.
Shtëpia e Gjashtë në astrologji lidhet tradicionalisht me rutinën, punën e përditshme, shëndetin dhe detyrimet. Në interpretimet astrologjike, një theks i fortë në këtë zonë të hartës mund të lidhet me perfeksionizmin, organizimin dhe vëmendjen ndaj detajeve.
Virgjëresha, për shembull, shpesh përshkruhet në astrologji si një shenjë që kërkon rregull dhe vëren detajet. Shenjat e Tokës përgjithësisht lidhen me nevojën për strukturë, ndërsa shenjat e Ajrit me analizën dhe mendimin e vazhdueshëm.
Por këto janë interpretime astrologjike, jo përfundime të mbështetura nga psikologjia shkencore.
Nëse kërkojmë shpjegimin shkencor, ajo që del më qartë është roli i pasigurisë, shqetësimit të përsëritur dhe mbivlerësimit të mundësisë që diçka të shkojë keq.
Shenja më e rëndësishme nuk është ajo e horoskopit
Ndoshta pyetja më interesante nuk është “Çfarë shenje jam?”, por:
“A jam në gjendje të mos e di përgjigjen?”
Sepse një pjesë e ankthit të përditshëm vjen pikërisht nga përpjekja për të arritur një siguri që jeta nuk mund ta garantojë.
Nuk mund ta dimë nëse dikush do të na përgjigjet. Nuk mund ta parashikojmë çdo rezultat në punë. Nuk mund të kontrollojmë çdo reagim të njerëzve të tjerë.
Dhe sipas APA, pranimi se pasiguria është pjesë e jetës mund të ndihmojë në ndërtimin e një tolerance më të madhe ndaj saj, në vend që të harxhojmë vazhdimisht energji duke u përpjekur ta eliminojmë.
Kur shqetësimi bëhet problem?
Të shqetësohesh herë pas here është normale. Ankthi është një reagim njerëzor dhe mund të na ndihmojë të përgatitemi për një situatë të rëndësishme.
Problemi nis kur shqetësimi bëhet i vazhdueshëm, vështirë për t’u kontrolluar dhe fillon të ndikojë në gjumë, punë, marrëdhënie apo jetën e përditshme. APA thekson se dallimi mes ankthit të zakonshëm dhe një çrregullimi lidhet edhe me atë se sa shumë ndërhyn ai në funksionimin e përditshëm.
Prandaj, herën tjetër që një detaj i vogël ju mban zgjuar duke menduar skenarin më të keq, ndoshta ia vlen të ndaloni për një moment.
Jo për të kontrolluar më shumë.
Por për të pyetur veten nëse ajo që po përpiqeni të zgjidhni është vërtet një problem — apo thjesht një pasiguri që mendja juaj nuk po pranon ta lërë të tillë./ad