Last Updated on 18/07/2026 by EL
Një studim i ri i publikuar në revistën Nature po ndryshon mënyrën se si shkenca e sheh trurin. Sipas kërkimit, shumica e neuroneve nuk janë qeliza të specializuara për një funksion të vetëm, por veprojnë si një “thikë zvicerane” – të afta të përshtaten dhe të kryejnë një gamë të gjerë detyrash.
Për vite me radhë, neuroshkenca është bazuar në idenë se truri përbëhet nga grupe neuronesh shumë të specializuara, të dedikuara për funksione të caktuara si shikimi, dëgjimi apo lëvizja. Megjithatë, studimi i ri arrin në përfundimin se kjo nuk është tabloja e plotë: neuronet e specializuara ekzistojnë, por përbëjnë përjashtimin dhe jo rregullin. Rëndësia e zbulimit është reflektuar edhe në interesin e komunitetit shkencor. Punimi u shkarkua rreth 11 mijë herë edhe para publikimit zyrtar në Nature, kur ishte ende i disponueshëm në platformën shkencore bioRxiv. Studiuesit, të udhëhequr nga neuroshkencëtari kompjuterik Lorenzo Posani i Paris Brain Institute dhe CNRS, analizuan aktivitetin e neuroneve në 43 zona të ndryshme të korteksit të trurit të minjve, duke monitoruar njëkohësisht disa rajone ndërsa kafshët kryenin të njëjtën detyrë. Rezultatet treguan se vetëm në zonat primare shqisore, si ato të shikimit, neuronet silleshin si qeliza të specializuara. Në pjesën më të madhe të trurit, ato shfaqnin përgjigje shumë më të larmishme, duke marrë role të ndryshme sipas nevojës. Sipas Posanit, kjo është e ngjashme me sjelljen e votuesve në zgjedhje: nëse shihen grupet në tërësi, krijohet përshtypja se të gjithë mendojnë njësoj, por kur analizohet secili individ veçmas, dalin në pah dallime të shumta. Edhe neuronet, megjithëse mund të duken të specializuara në një moment të caktuar, janë të afta të ndryshojnë funksion sipas situatës.
Bashkautori i studimit, Stefano Fusi nga Columbia University, thotë se është koha të hiqet dorë nga ideja e trurit si një makinë me pjesë të fiksuara dhe role të pandryshueshme. Sipas tij, shumica e neuroneve janë në gjendje të prodhojnë një larmi të madhe përgjigjesh, gjë që i jep trurit fleksibilitet të jashtëzakonshëm dhe aftësinë për të përballuar shumë detyra të ndryshme. Ky mekanizëm u lejon neuroneve të kodifikojnë njëkohësisht informacione të ndryshme, si forma, ngjyra apo karakteristika të tjera të objekteve. Duke bashkëpunuar, ato krijojnë përfaqësime shumë më komplekse, si dallimi mes një rrethi të kuq dhe një katrori të zi. Studiuesit theksojnë se kjo natyrë “gjithëpërfshirëse” nuk mund të kuptohet duke vëzhguar vetëm një neuron të vetëm, por bëhet e dukshme vetëm kur analizohet sjellja e të gjithë rrjetit nervor. Hapi i ardhshëm do të jetë verifikimi nëse i njëjti model vlen edhe për trurin e njeriut dhe nëse lloji i aktivitetit që kryen truri ndikon në faktin nëse neuronet sillen më shumë si qeliza të specializuara apo si “gjithëpërfshirëse”.