Last Updated on 15/07/2025 by adminfjala
Më 15 korrik 1834, Inkuizicioni Spanjoll, një nga institucionet më famëkeqe të historisë europiane, u shpërbë zyrtarisht, duke i dhënë fund një periudhe prej gati 356 vjetësh të ndjekjes, torturës dhe ekzekutimeve në emër të pastërtisë fetare. Kjo datë shënon një kthesë vendimtare në historinë e Spanjës, duke mbyllur kapitullin më të errët të ndërthurjes së fesë me shtetin.
Origjina dhe themelimi i Inkuizicionit Spanjoll
Ndryshe nga forma të mëhershme të inkuizicionit që ishin krijuar nga Kisha Katolike që në shekullin XIII për të ndëshkuar herezinë, Inkuizicioni Spanjoll u krijua në vitin 1478 me një funksion të dyfishtë: fetar dhe politik. Ishte një instrument shtetëror, i kërkuar drejtpërdrejt nga mbreti Ferdinand II i Aragonës dhe mbretëresha Isabella I e Kastijës, të cilët i kërkuan leje Papës Sisto IV për të kontrolluar “pastërtinë e fesë” në mbretërinë e tyre.
Në thelb, krijimi i këtij institucioni ishte pjesë e një strategjie për të unifikuar politikisht dhe shpirtërisht Spanjën, e cila deri në atë kohë përbëhej nga një mozaik mbretërish të veçanta me prani të fortë të komuniteteve hebraike, myslimane dhe më vonë protestante.
Fushata e spastrimit fetar
Qëllimi zyrtar i Inkuizicionit ishte të identifikonte dhe të ndëshkonte “heretikët” – ata që dyshoheshin se kishin devijuar nga doktrina e Kishës Katolike, sidomos “conversos” (hebrejtë ose myslimanët që ishin konvertuar në katolicizëm por dyshohej se e ruanin besimin e vjetër në fshehtësi).
U synuan gjithashtu protestantët, humanistët, masonët, të akuzuarit për magji, e deri te ateistët. Tortura ishte një mjet i ligjshëm hetimi dhe gjyqet ishin sekrete. Mijëra persona u dogjën në turrën e druve si rezultat i dënimeve të dhëna nga kjo gjykatë.
Një makinë shtetërore e frikës
Përtej funksionit fetar, Inkuizicioni shërbeu si një instrument kontrolli shoqëror dhe shtetëror, që ndëshkonte kundërshtinë politike dhe ideologjinë e lirë. Ai ndihmoi në përforcimin e monarkisë absolute, në shuarjen e çdo forme opozite dhe në imponimin e një identiteti unitar katolik në Spanjë.
Në kulmin e tij, gjatë shekujve XVI–XVII, Inkuizicioni ishte tmerrësisht efikas. Kishte një rrjet informatorësh në gjithë vendin dhe asnjë qytetar nuk ishte imun nga hetimet. Madje edhe shkrimtarë, mjekë, profesorë dhe aristokratë u gjendën para gjyqeve të frikshme inkuizitore.
Rënia dhe shpërbërja përfundimtare
Me epokën e Iluminizmit dhe ngritjen e ideve liberale në shekullin XVIII, autoriteti i Inkuizicionit filloi të dobësohej. Rrymat e reja mendimore, revolucioni francez dhe shtimi i ndikimit të shteteve moderne laike e bënin gjithnjë e më të papranueshme ekzistencën e një institucioni të tillë.
Inkuizicioni spanjoll u pezullua disa herë gjatë fillimit të shekullit XIX, veçanërisht gjatë pushtimit napoleonik dhe epokës së reformave liberale. Por vetëm më 15 korrik 1834, nën drejtimin e Mbretëreshës Mari Kristina (regjente për djalin e saj të mitur, Isabela II), u shfuqizua zyrtarisht dhe njëherë e mirë me dekret mbretëror.
Trashëgimia dhe kujtesa historike
Sot, Inkuizicioni Spanjoll konsiderohet një nga simbolet më të zymta të abuzimit të pushtetit në emër të fesë dhe i një diktature shpirtërore që la plagë të thella në kulturën, mendimin dhe zhvillimin demokratik të Spanjës.
Për afro tre shekuj e gjysmë, ai mbolli terror, heshti mendimin ndryshe dhe detyroi popullsi të tëra të konvertoheshin, të iknin ose të zhdukeshin. Ndërkohë, shkrimtarë si Miguel de Cervantes, piktorë si Goya, dhe më pas historianë, kanë pasqyruar në veprat e tyre makthin dhe absurditetin e këtij institucioni.
Shpërbërja e Inkuizicionit më 1834 ishte jo vetëm një akt administrativ, por një shenjë e ndryshimit të epokave: nga fanatizmi drejt arsyes, nga monolitizmi drejt pluralizmit, nga terrori shpirtëror drejt lirisë së ndërgjegjes.
Përgatiti: L.Veizi