Më 22 tetor 2002, në moshën 86-vjeçare, ndërroi jetë në Gjenevë, Zvicër, Mbretëresha Geraldinë Apponyi, bashkëshortja e Mbretit Zog I të Shqipërisë. Ajo u nda nga jeta pas një sëmundjeje të shkurtër, vetëm disa muaj pasi ishte kthyer për herë të parë në atdhe pas më shumë se 60 vitesh në mërgim.
Kush ishte Mbretëresha Geraldinë?
Emri i plotë i saj është: Geraldine Margit Virginia Olga Maria Apponyi de Nagy-Appony. Lindi më 6 gusht 1915 në Budapest, Hungari, në një familje fisnike me rrënjë hungareze dhe amerikane. Ishte bijë e Kontit Gyula Apponyi, dhe nënës amerikane Gladys Virginia Stewart.
Rritej në një familje aristokrate, por e prekur nga varfërimi pas Luftës së Parë Botërore dhe shpërbërjes së Perandorisë Austro-Hungareze.
Martesa me Mbretin Zog
Në vitin 1937, gjatë përpjekjes së Mbretit Zog për të forcuar imazhin europian dhe perëndimor të Shqipërisë, Geraldina u propozua si bashkëshorte mbretërore. Ata u martuan më 27 prill 1938 në Tiranë, në një ceremoni madhështore. Në këtë rast, ajo mori titullin: “Mbretëresha e Shqiptarëve”. U konvertua në fenë myslimane për të respektuar protokollin mbretëror shqiptar.
Djali i tyre, Leka I, lindi më 5 prill 1939 — vetëm dy ditë para pushtimit italian të Shqipërisë.
Mërgimi dhe jeta në ekzil
Pas pushtimit fashist të Shqipërisë nga Italia më 7 prill 1939, familja mbretërore u detyrua të largohej. Filloi kështu një jetë e gjatë në mërgim, që do të shtrihej në shumë vende:
Greqi, Turqi, Francë, Egjipt, Angli, Spanjë, Rodezi (Zimbabve e sotme), Afrikë e Jugut dhe përfundimisht Zvicër. Për më shumë se 60 vjet, Mbretëresha Geraldinë jetoi një jetë të përkushtuar ndaj familjes dhe ruajtjes së trashëgimisë mbretërore shqiptare. Ajo gëzoi respekt të madh në rrethet shqiptare të diasporës për thjeshtësinë, dinjitetin dhe përkushtimin e saj ndaj popullit shqiptar.
Kthimi në Shqipëri
Pas rrëzimit të komunizmit dhe kthimit të pluralizmit, pati përpjekje të shumta për të riatdhesuar familjen mbretërore. Mbretëresha Geraldinë erdhi në Shqipëri në qershor të vitit 2002. Ajo u prit me nderime dhe simpati, sidomos nga brezat e vjetër dhe ata që kishin ruajtur ndjenjat monarkiste. Qëndroi në Tiranë vetëm për pak muaj, pasi gjendja e saj shëndetësore u përkeqësua. Geraldine ndërroi jetë më 22 tetor 2002, në Spitalin Ushtarak të Tiranës, pas një sëmundjeje të shkurtër. Më pas u varros në Mausoleumin Mbretëror.
Trashëgimia
Mbretëresha Geraldinë është kujtuar në historinë shqiptare si një figurë fisnike, e lidhur me një periudhë të shkurtër, por domethënëse të shtetformimit modern shqiptar. Ishte një simbol i Shqipërisë europiane, i përkushtimit dhe dinjitetit mbretëror. Emri i saj është dhënë më pas në disa institucione edukative dhe sociale në vend.
Përgatiti: L.V