Përgatiti: Leonard Veizi
Në mbrëmjen e 5 nëntorit 1955, Vjena, qyteti i valsit dhe i muzikës, mori frymë thellë pas dhjetë vitesh heshtjeje. Ajo frymë ishte si një psherëtimë e gjatë pas lufte, një mall i mbledhur nën rrënoja që më në fund gjeti çlirim. Në zemër të qytetit, nën dritat që ndizeshin për herë të parë pas një dekade errësire, Opera Shtetërore e Vjenës (Wiener Staatsoper) hapi sërish dyert e saj.
Kjo godinë e mrekullueshme, e inauguruar që në vitin 1869 me një vepër të Mozartit, kishte qenë krenaria e kryeqytetit austriak — derisa, më 12 mars 1945, bomba aleate e ktheu në një gërmadhë tymuese. Kupolat e arta u shembën, skena u dogj, orkestra u shpërnda dhe heshtja mbuloi atë që dikur ishte zemra muzikore e Evropës. Për dhjetë vjet me radhë, ndërsa Austria përpiqej të ringrihej nga pluhuri i luftës, rindërtimi i Operas u kthye në simbolin e rilindjes shpirtërore të kombit.
Kur erdhi dita e madhe e rihapjes, 5 nëntor 1955, qyteti i Vjenës gumëzhinte. Rrugët përreth Ringstrasse ishin zbukuruar me flamuj dhe drita. Qytetarët e thjeshtë, artistët, diplomatët dhe personalitetet politike vërshuan për të parë çastin e shumëpritur. Në sallë, me kostume ceremoniale, qëndronin Presidenti Theodor Körner, Kancelari Julius Raab dhe Sekretari i Shtetit Amerikan, John Foster Dulles, i cili kishte ardhur posaçërisht nga Washingtoni për të dëshmuar rilindjen e artit në zemrën e Evropës.
Në orën tetë të mbrëmjes, perdeja e re u ngrit. Tingujt e parë të “Fidelio”-s, operës heroike të Ludwig van Beethoven-it, përshkuan sallën si një lutje e fuqishme për liri dhe dinjitet njerëzor. Nuk ishte zgjedhur rastësisht kjo vepër: Fidelio rrëfen historinë e Leonorës, gruas që shpëton burrin e saj nga tirania – një metaforë e përsosur për Austrinë e çliruar nga pushtimi i huaj dhe errësira e diktaturës naziste.
Dirigjenti Karl Böhm, një nga mjeshtrit më të mëdhenj të botës, ngriti shkopin e tij me dorën që dridhej lehtë nga emocionet. Orkestra dhe kori shpërthyen në një harmoni që bëri shumë sy të lotojnë. Dhe kur në aktin e fundit u këndua kori i të burgosurve — “O welche Lust, in freier Luft den Atem leicht zu heben!” (“Çfarë gëzimi të marrësh frymë lirshëm në ajër të pastër!”) — publiku u ngrit në këmbë. Ishte më shumë se muzikë; ishte shpallje e një rilindjeje kombëtare.
Në atë natë historike, për herë të parë në histori, transmetuesi shtetëror ORF bëri transmetimin e parë televiziv të drejtpërdrejtë në Austri. Ishin vetëm rreth 800 familje në të gjithë vendin që kishin televizor, por për ta, imazhi bardh e zi i kupolës së Operas që shkëlqente në errësirë ishte si një dritare e hapur drejt së ardhmes. Ishte fillimi i epokës së re të mediave, një shenjë se Austria, përveç artit, po përqafohej edhe me teknologjinë moderne.
Në rrugët e qytetit, pas shfaqjes, njerëzit u përqafuan, gotat u ngritën nëpër kafene dhe orkestrinat e rrugës luanin valsin e Straussit. Në Vjenë, muzika ishte kthyer në shtëpi. Dhe me atë kthim, Austria kishte rifituar shpirtin e saj.
Në retrospektivë, 5 nëntori 1955 nuk ishte thjesht një datë në historinë e artit, por një ditë e ringjalljes së kulturës evropiane, një dëshmi e fuqisë që arti ka për të shëruar plagët e luftës. Sepse, në fund të fundit, ndërsa qytetet mund të digjen dhe perandoritë të bien, muzika gjithmonë arrin të ngrihet mbi rrënoja — si një zë që s’pushon kurrë së kënduari.