Në fund të dimrit të vitit 1815, kur Europa mendonte se kapitulli i madh i luftërave napoleonike ishte mbyllur, një lajm tronditi oborret mbretërore: Napoleon Bonaparte ishte larguar nga ishulli i Elbës. Më 26 shkurt ai u nis drejt brigjeve franceze me rreth 1.200 besnikë, duke sfiduar hapur rendin e vendosur nga fuqitë fituese.
Zbarkimi i tij në jug të Francës nuk u shoqërua me rezistencë, por me një marshim triumfal drejt Parisit. Ushtarët e dërguar për ta arrestuar iu bashkuan rrugës. Brenda pak javësh, Napoleoni ishte sërish në fron. Kështu nisi ajo që historia do ta quante “Fushata e Njëqind Ditëve” – përpjekja e fundit për të ringritur perandorinë e rrëzuar.
Fuqitë evropiane reaguan menjëherë. Një koalicion i ri u formua për ta ndalur njëherë e mirë. Përplasja vendimtare erdhi në qershor 1815, në fushat e Belgjikës, në betejën e famshme të Battle of Waterloo (12–18 qershor).
Pyetja se kush e fitoi realisht Vaterlonë vazhdon të ndezë debatet historike. Britanikët ia atribuojnë meritën komandantit të tyre, Arthur Wellesley, 1st Duke of Wellington, i cili udhëhoqi forcat anglo-holandeze-belge dhe mbajti vijën e frontit për orë të tëra përballë sulmeve franceze. Por historianët gjermanë theksojnë rolin vendimtar të marshallit prusian Gebhard Leberecht von Blücher, trupat e të cilit mbërritën në pasditen e 18 qershorit dhe goditën krahun e Napoleonit, duke vulosur fatin e betejës.
Çfarëdo interpretimi të zgjidhet, përfundimi ishte i qartë: Napoleoni u mund.
Pas disfatës, ai abdikoi për herë të dytë. I bindur se mund të gjente azil politik, u dorëzua vetë në një anije luftarake britanike, duke shpresuar të strehohej në Angli. Por britanikët kishin plane të tjera. Ai u internua në ishullin e largët të Shën Helenës, në Atlantikun e Jugut – një burg natyror, i izoluar nga bota.
Aty kaloi vitet e fundit, i vetmuar, duke diktuar kujtimet e tij dhe duke rindërtuar në fjalë perandorinë e humbur. Më 5 maj 1821, Napoleoni vdiq. Zyrtarisht, shkaku ishte kanceri në stomak. Megjithatë, analizat e mëvonshme që zbuluan gjurmë arseniku në mostrat e flokëve të tij kanë ushqyer dyshime për helmim, duke e mbështjellë fundin e tij me një hije misteri.
Në vitin 1840, eshtrat e tij u kthyen me ceremoni në Francë dhe u vendosën nën kupolën monumentale të Les Invalides në Paris – një rikthim simbolik i perandorit në zemër të kombit që e ngriti dhe e rrëzoi.
Nga arratisja spektakolare në Elbë te mërgimi i heshtur në Shën Helenë, rrugëtimi i Napoleonit mbetet një nga dramat më të mëdha politike dhe ushtarake të historisë evropiane. Ai u mund në Vaterlo, por miti i tij nuk u shua kurrë.
Përgatiti: L.Veizi