Last Updated on 24/07/2025 by adminfjala
Në korrik të vitit 1910, trupat osmane hynë në qytetin e Shkodrës, duke shtypur me forcë kryengritjen shqiptare që kishte shpërthyer më herët atë vit. Kryengritja ishte një reagim i fuqishëm ndaj politikave të centralizimit të qeverisë së “Turqve të Rinj”, të cilët synonin të forconin kontrollin e Perandorisë në viset shqiptare, duke shkelur autonominë tradicionale të krahinave.
Ndonëse për nga forma ishte një lëvizje e brendshme shqiptare, disa burime sugjerojnë se ajo u nxit në mënyrë të tërthortë edhe nga Serbia, e cila kërkonte të dobësonte praninë osmane në Ballkan për interesat e veta ekspansioniste. Kjo kryengritje do të shënonte të parën në një seri përpjekjesh të armatosura shqiptare që do të kulmonin në pavarësinë e vitit 1912.
Zemërimi ndaj taksave të reja të vendosura nga Stambolli u bë shkak për mobilizimin e figurave të njohura si Isa Boletini, i cili i bindi udhëheqësit shqiptarë – disa prej të cilëve kishin marrë pjesë në kryengritjen e dështuar të vitit 1909 – të ngriheshin sërish në armë.
Luftimet shpërthyen në disa zona njëherësh: shqiptarët ndërmorën sulme kundër trupave osmane në Prishtinë e Ferizaj, vranë komandantin osman në Pejë dhe bllokuan hekurudhën strategjike të Shkupit, si edhe Grykën e Kaçanikut. Në përgjigje, osmanët ndërmorën një ofensivë të gjerë ushtarake. Pas rreth dy javësh përleshjesh të ashpra, forcat shqiptare u tërhoqën në rajonin e Drenicës, ndërsa trupat osmane rimorën kontrollin mbi Prizrenin dhe Gjakovën.
Më 1 qershor 1910, osmanët rifituan Pejën dhe dy muaj më vonë, arritën të futeshin në Shkodër – një nga qendrat më të rëndësishme të kulturës dhe identitetit shqiptar.
Pas pushtimit, pasuan raprezalje të ashpra kundër popullatës civile: pati ekzekutime në masë, fshatra të tëra u dogjën dhe pronat u shkatërruan. Më e rënda ishte goditja që iu dha arsimit dhe kulturës shqiptare: shumë shkolla u mbyllën dhe përdorimi i alfabetit shqip – i miratuar në Kongresin e Manastirit më 1908 – u shpall i paligjshëm. Botuesit dhe gazetarët shqiptarë u gjobitën ose u dënuan me vdekje, ndërsa gazetat dhe librat shqip u ndaluan.
Ishte një korrik i përgjakur, një moment kur kultura dhe atdhetarizmi shqiptar morën një nga goditjet më të rënda në prag të shpërbërjes së Perandorisë Osmane.
Përgatiti: L.Veizi