Përgatiti: Leonard Veizi
22 qershor 1941 është një nga datat më vendimtare të shekullit XX. Në agimin e asaj dite, Gjermania naziste e Adolf Hitlerit nisi sulmin masiv kundër Bashkimit Sovjetik, duke shkelur marrëveshjen e mosagresionit që kishte nënshkruar vetëm dy vjet më parë me Moskën. Operacioni mori emrin “Barbarossa” dhe u bë pushtimi më i madh ushtarak në histori.
Sulmi e gjeti liderin sovjetik, Joseph Stalin, të papërgatitur psikologjikisht, pavarësisht paralajmërimeve të shumta nga shërbimet sekrete sovjetike, britanike dhe madje edhe nga disa diplomatë gjermanë.
Pakti që duhej të garantonte paqen
Më 23 gusht 1939, bota u trondit kur Gjermania naziste dhe Bashkimi Sovjetik nënshkruan marrëveshjen e njohur si Pakti Molotov-Ribbentrop.
Në publik, marrëveshja parashikonte mosagresion reciprok. Në fshehtësi, ajo ndante Europën Lindore në zona ndikimi. Pak javë më vonë Hitleri pushtoi Poloninë nga perëndimi, ndërsa Ushtria e Kuqe hyri nga lindja. Kështu nisi zyrtarisht Lufta e Dytë Botërore.
Për dy vjet me radhë, Berlini dhe Moska ruajtën një bashkëpunim të ftohtë, por pragmatik. Bashkimi Sovjetik furnizonte Gjermaninë me naftë, drithëra dhe lëndë të para, ndërsa Hitleri përgatiste fshehurazi planin për ta shkatërruar aleatin e përkohshëm.
Në mendjen e Hitlerit, komunizmi ishte armiku kryesor ideologjik. Ai e konsideronte Bashkimin Sovjetik si territor që duhej pushtuar për të siguruar “hapësirën jetike” gjermane dhe për të marrë kontrollin e burimeve të pafundme të Ukrainës, Kaukazit dhe Rusisë.
Sulmi i befasishëm
Në orët e para të mëngjesit të 22 qershorit 1941, më shumë se tre milionë ushtarë gjermanë dhe aleatë të Boshtit kaluan kufirin sovjetik në një front prej mijëra kilometrash.
Rreth 3.600 tanke, 7.000 topa dhe afro 2.700 avionë morën pjesë në operacion. Asnjë ushtri nuk kishte lëvizur ndonjëherë me përmasa kaq të mëdha.
Sulmi u zhvillua në tre drejtime kryesore:
Grupi Verior drejt Leningradit;
Grupi Qendror drejt Moskës;
Grupi Jugor drejt Ukrainës dhe rajoneve të pasura bujqësore.
Aviacioni gjerman shkatërroi qindra avionë sovjetikë ende në pista. Divizionet e blinduara depërtuan me shpejtësi marramendëse në territorin sovjetik. Në javët e para, qindra mijëra ushtarë të Ushtrisë së Kuqe u rrethuan dhe u kapën robër.
Stalini nuk e besonte
Një nga aspektet më dramatike të ngjarjes ishte reagimi i Stalinit.
Për muaj të tërë ai kishte marrë raporte të vazhdueshme se Gjermania po përgatiste pushtimin. Agjentët sovjetikë në Berlin, shërbimet britanike dhe madje edhe burime të tjera neutrale e kishin paralajmëruar.
Por Stalini ishte i bindur se Hitleri nuk do të hapte një luftë në lindje pa mposhtur më parë Britaninë e Madhe.
Kur bombardimet filluan dhe raportet e para mbërritën në Kremlin, ai fillimisht mendoi se mund të bëhej fjalë për provokime lokale ose veprime të komandantëve gjermanë pa autorizim.
Vetëm pas disa orësh u bë e qartë se Bashkimi Sovjetik po përballej me një pushtim të plotë.
Sipas dëshmive historike, Stalini mbeti për disa ditë në gjendje shoku, pothuajse i paralizuar nga tradhtia e Hitlerit.
Nazistët marshojnë drejt Moskës
Gjatë verës dhe vjeshtës së vitit 1941, ushtria gjermane avancoi me shpejtësi të frikshme.
Minsk, Smolensk dhe Kievi ranë njëri pas tjetrit. Miliona ushtarë sovjetikë u vranë, u plagosën ose u kapën robër.
Në shtator filloi rrethimi i Leningradit, një nga tragjeditë më të mëdha të luftës, që do të zgjaste afro 900 ditë.
Në tetor, forcat gjermane nisën operacionin final drejt kryeqytetit sovjetik. Njësitë e para gjermane arritën aq afër Moskës sa mund të shihnin kupolat e qytetit nga larg.
Për një moment dukej se Bashkimi Sovjetik ishte në prag të kolapsit.
Dimri që ndryshoi historinë
Por Hitleri kishte nënvlerësuar dy faktorë vendimtarë: përmasat e Rusisë dhe dimrin rus. Linjat e furnizimit gjermane u shtrinë tej mase. Rrugët u shndërruan në baltë. Pastaj erdhi dimri më i ashpër i dekadave të fundit. Temperaturat zbritën deri në minus 40 gradë Celsius. Ushtarët gjermanë nuk kishin veshje dimërore. Motorët e tankeve ngrinin. Armët bllokoheshin nga akulli.
Ndërkohë, sovjetikët transferuan divizione të freskëta nga Siberia dhe organizuan kundërofensivën.
Në dhjetor 1941, Ushtria e Kuqe i detyroi gjermanët të tërhiqeshin nga periferia e Moskës.
Ishte disfata e parë e madhe e Hitlerit.
Fillimi i fundit për Rajhun e Tretë
Operacioni Barbarossa nuk arriti objektivin e tij kryesor: shkatërrimin e Bashkimit Sovjetik brenda pak muajsh.
Përkundrazi, ai hapi frontin më të madh dhe më të përgjakshëm të Luftës së Dytë Botërore.
Nga viti 1941 deri në vitin 1945, miliona ushtarë dhe civilë humbën jetën në fushat e betejës së Europës Lindore. Vetëm Bashkimi Sovjetik humbi më shumë se 20 milionë njerëz.
Ajo që nisi si një sulm rrufe i Hitlerit përfundoi katër vjet më vonë me tanket sovjetike në Berlin dhe me rrëzimin e Rajhut të Tretë.
22 qershori 1941 mbetet dita kur Hitleri tradhtoi Stalinin, por edhe dita kur Gjermania naziste nisi rrugën që do ta çonte drejt shkatërrimit të saj përfundimtar.