Më 25 qershor 1991, Sllovenia shpalli zyrtarisht pavarësinë nga Republika Federative Socialiste e Jugosllavisë, duke u bërë republika e parë që shkëputej nga federata. Shpallja e pavarësisë u pasua menjëherë nga përpjekjet e Ushtrisë Popullore të Jugosllavisë (JNA) për të rivendosur kontrollin federal mbi territorin slloven.
Kështu nisi ajo që njihet si Lufta Dhjetëditore (ose Lufta për Pavarësinë e Sllovenisë), një konflikt i shkurtër por intensiv ndërmjet Forcave të Mbrojtjes Territoriale të Sllovenisë (TO) dhe Ushtrisë Jugosllave.
Fillimi i luftimeve
Më 27 qershor 1991, një ditë pas shpalljes së pavarësisë, forcat jugosllave ndërmorën një operacion ushtarak për të rimarrë nën kontroll pikat kufitare, aeroportet dhe infrastrukturën strategjike.
Sllovenët reaguan menjëherë, duke vendosur një rezistencë të organizuar dhe duke rrethuar njësi të JNA-së nëpër bazat dhe postat kufitare.
Zhvillimi i konfliktit
Luftimet u përhapën në disa rajone kufitare dhe afër kryeqytetit Ljubljana.
Forcat sllovene, megjithëse më të vogla dhe më pak të pajisura, përdorën taktika guerile, mjete të blinduara të kapura nga armiku dhe njohjen e terrenit për të fituar avantazh.
Pas disa ditësh përplasjesh të ashpra, u bë e qartë se Jugosllavia nuk kishte mbështetje politike apo ushtarake të mjaftueshme për të mbajtur Slloveninë nën kontroll. Republikat e tjera jugosllave, veçanërisht Kroacia dhe Serbia, nuk kishin interes të madh për ta vazhduar luftën në këtë front.
Marrëveshja e Brioneve dhe fundi i luftimeve
Pas tetë ditësh luftimesh, më 7 korrik 1991, nën ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, u nënshkrua Marrëveshja e Brioneve, e cila vendosi një armëpushim dhe pezullimin e përkohshëm të pavarësisë së Sllovenisë për tre muaj, për të lejuar bisedime të mëtejshme.
Megjithatë, procesi i tërheqjes së Ushtrisë Jugosllave nga territori slloven zgjati edhe pak ditë. Më 25 korrik 1991, ushtari i fundit i JNA u largua nga Sllovenia, duke shënuar fundin de facto të luftës dhe fillimin e sovranitetit të plotë slloven.
Humbjet dhe pasojat
Gjatë luftimeve:
Sllovenia humbi 44 ushtarë të forcave territoriale dhe vullnetarë civilë.
Ushtria Jugosllave pati rreth 20 të vrarë, dhe mbi 100 persona u plagosën nga të dyja palët.
Disa qindra ushtarë jugosllavë u kapën robër, por më vonë u liruan pas përfundimit të konfliktit.
Pas kësaj lufte të shkurtër, Sllovenia arriti të ruante pavarësinë e saj faktike, dhe brenda disa muajsh u njoh zyrtarisht nga Beogradi dhe komuniteti ndërkombëtar si shtet i pavarur dhe sovran. Kryeqyteti i saj u bë Ljubljana.
Rëndësia historike
Lufta Dhjetëditore konsiderohet konflikti më i shkurtër në shpërbërjen e Jugosllavisë, por njëkohësisht një moment vendimtar për fillimin e procesit të pavarësisë së republikave të tjera si Kroacia dhe Bosnja.
Sllovenia doli nga kjo luftë pothuajse e paprekur, dhe më pas u zhvillua shpejt në një nga shtetet më të qëndrueshme dhe të zhvilluara të Evropës Juglindore.
Përgatiti: L.Veizi