Në nëntor të vitit 1995, pas më shumë se tre vjetësh e gjysmë gjakderdhje, shkatërrimi dhe spastrimi etnik, u arrit momenti vendimtar që do t’i jepte fund luftës në Bosnje-Hercegovinë. Më 21 nëntor 1995, në bazën ajrore Wright-Patterson, pranë qytetit Dayton të Ohajos, u nënshkrua Marrëveshja e Paqes e njohur botërisht si Marrëveshja e Dejtonit.
Bisedimet, që kishin nisur disa javë më parë nën ndërmjetësimin e SHBA-së dhe të diplomatëve europianë, u zhvilluan në kushte izolimi të plotë, për t’u shmangur presionet politike, mediatike apo ushtarake. Në tryezë u ulën përfaqësuesit e tre palëve ndërluftuese: Boshnjakët, Serbët dhe Kroatët e Bosnjës. Marrëveshja ishte rezultat i një negociate të gjatë, shpesh të tensionuar, ku kompromisi u arrit vetëm pasi të tre liderët kuptuan se alternativa ishte vazhdimi i një lufte pa fund.
Dokumenti përfundimtar përcaktoi ndarjen administrative të Bosnje-Hercegovinës në dy entitete – Federata e Bosnje-Hercegovinës dhe Republika Srpska – duke krijuar një shtet të përbashkët me integritet territorial të garantuar. Pjesë e marrëveshjes ishte edhe vendosja e forcave paqeruajtëse ndërkombëtare, të cilat do të monitoronin zbatimin e saj.
Marrëveshja e nënshkruar në Dayton u ratifikua zyrtarisht më 14 dhjetor 1995 në Paris, duke shënuar fundin e luftës më të përgjakshme në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore. Ajo hapi rrugën për rindërtim, kthim të refugjatëve dhe ngritjen e institucioneve të reja, megjithëse Bosnja mbeti një shtet kompleks, me struktura të ndërlikuara politike që edhe sot bartin ngarkesën e asaj periudhe tragjike.
Marrëveshja e Dejtonit mbetet edhe sot një nga ndërhyrjet diplomatike më të rëndësishme të shekullit XX, duke dëshmuar se, edhe në kulmin e shkatërrimit, është e mundur të arrihet paqja përmes dialogut.
Përgatiti: L.Veizi