Ernest Heminguei, një thirrje kundër indiferencës dhe padrejtësisë
Nga Leonard Veizi
Në kalendarin historik, data 21 tetor i vitit 1940, njihet si publikimi i veprës letrare “For Whom the Bell Toll” apo ardhur në shqip si “Përse bien këto këmbana” të shkrimtarit të famshëm amerikan Ernest Heminguei…
…Në vitin 1940, bota ishte ende nën hijen e konflikteve të mëdha botërore, por vëmendja e shkrimtarit të njohur amerikan Ernest Heminguei u përqendrua tek një luftë tjetër – ajo që ndodhi pak vite më parë në Spanjë, ku u përplasën idealet dhe sistemet politike, e ku shumë burra dhe gra nga e gjithë bota shkuan vullnetarisht për të luftuar për një kauzë që e besonin si të drejtë.
Në romanin e tij “Për kë bien këto këmbana”, Heminguei sjell një rrëfim tronditës dhe të ndjerë të Luftës Civile Spanjolle, përmes syve të një të riu amerikan, Robert Xhordan, i cili i bashkohet forcave republikane për të luftuar kundër diktaturës së ardhshme të Francisko Frankos.
Një roman që sfidon kohën dhe ndërgjegjen
Romani nuk është thjesht një histori lufte. Ai është një rrëfim për idealizmin, sakrificën, dhe sfidat që hasen kur njeriu përballet me të keqen dhe padrejtësinë. Robert Xhordan, një mësues amerikan që lufton përkrah partizanëve spanjollë, është mishërimi i njeriut të thjeshtë që zgjedh të mos rrijë pasiv përballë tiranisë.
Heminguei, që vetë kishte marrë pjesë si korrespondent në atë luftë, përshkruan me një realizëm të thellë kontrastin mes idealeve të majta, që luftonin për drejtësi sociale dhe barazi, dhe forcave të djathta nacionaliste, të lidhura me monarkinë dhe elitën e privilegjuar. Vepra është e mbushur me tone rebelizmi dhe antikonformizmi, që sfidojnë jo vetëm sistemet politike, por edhe ndërgjegjen njerëzore.
Përmes karaktereve të shumta, ai trajton temat e dashurisë në kohë lufte, frikës nga vdekja, pyetjeve mbi moralin dhe detyrën, por mbi të gjitha — përgjegjësinë që ka çdo njeri për të tjerët.
“Asnjë njeri nuk është një ishull”
Titulli i romanit, i huazuar nga një poezi e poetit anglez Xhon Dan, është një metaforë e fuqishme që përshkon gjithë veprën: “Asnjë njeri nuk është një ishull më vete… vdekja e çdo njeriu më zvogëlon, sepse jam pjesë e njerëzimit; prandaj mos pyet për kë bien këto këmbana – ato bien për ty.” Kjo frazë qëndron si një thirrje universale për ndërgjegjësim dhe solidaritet njerëzor, veçanërisht në kohë krizash dhe padrejtësish.
Një mesazh që mbetet aktual
Edhe pse e shkruar mbi tetë dekada më parë, vepra “Për kë bien këto këmbana” mbetet më aktuale se kurrë. Në një botë ku luftërat, përplasjet ideologjike dhe padrejtësitë sociale nuk kanë pushuar, mesazhi i Hemingueit vazhdon të na kujtojë se asgjë që ndodh nuk është vetëm problem i të tjerëve. Ai na mëson se heshtja përballë së keqes është bashkëfajësi, dhe se ndjenja e përgjegjësisë ndaj njëri-tjetrit është themeli i humanizmit.
Ky roman është një dëshmi e fuqisë së letërsisë për të ndriçuar errësirën e kohës dhe për të ushqyer shpresën në shpirtin njerëzor.