Pas shpalljes së pavarësisë së Indisë dhe Pakistanit më 15 gusht 1947, Raj-i Britanik u shpërbë, dhe u krijuan dy shtete të reja: India (me shumicë hindu) dhe Pakistani (i krijuar si shtet për myslimanët). Kjo ndarje solli trazira masive, spastrim etnik dhe miliona të vdekur e të zhvendosur gjatë migrimeve të detyruara. Raj-i përbëhej jo vetëm nga territore të drejtuara direkt nga britanikët, por edhe nga rreth 560 shtete princërore (me sundimtarë vendas), të cilat mund të vendosnin vetë nëse do t’i bashkoheshin Indisë, Pakistanit, ose të mbeteshin të pavarura.
Çështja e Jammu dhe Kashmir
Jammu dhe Kashmir ishte një shtet princëror me shumicë myslimane, por me një maharaxh hindu, Hari Singh. Ai hezitoi të vendoste nëse do t’i bashkohej Indisë apo Pakistanit, duke shpresuar të ruante pavarësinë. Më 22 tetor 1947, milicë dhe forca fisnore të mbështetura nga Pakistani sulmuan Kashmirin nga veriu, me qëllim ta aneksonin rajonin.
Reagimi i Indisë
I përballur me këtë pushtim, maharaxha Hari Singh kërkoi ndihmë nga India. Më 26 tetor 1947, ai nënshkroi Instrumentin e Aderimit, duke e bashkuar formalisht shtetin e tij me Indinë. India dërgoi trupa ushtarake për të mbrojtur rajonin dhe për të sprapsur pushtuesit.
Lufta e Parë Indo-Pakistaneze (1947–1948) Lufta zgjati deri në dhjetor 1948, me përleshje të ashpra mes forcave indiane dhe atyre pakistaneze (të cilat përfshinin edhe grupe të armatosura jozyrtare). Mijëra ushtarë dhe civilë humbën jetën. Më në fund, me ndërmjetësimin e Kombeve të Bashkuara, u shpall armëpushimi më 1 janar 1949.
Linjat e kontrollit pas luftës
Rajoni u nda në dy pjesë kryesore: India kontrollonte rreth 55% të territorit (përfshirë Luginën e Kashmirit, Jammu-n dhe Ladakh-un).
Pakistani kontrollonte rreth 30% (zonat Azad Kashmir dhe Gilgit-Baltistan).
Kombet e Bashkuara propozuan një referendum për të vendosur të ardhmen e Kashmirit, por ai nuk u mbajt kurrë, për shkak të mosmarrëveshjeve mbi kushtet dhe masat paraprake.
Luftërat e mëvonshme për Kashmirin
Lufta e Dytë e Kashmirit – 1965
Filloi me një tjetër përpjekje të Pakistanit për të përfituar nga pakënaqësitë e Kashmirit mysliman.
Përfundoi me armëpushim dhe Marrëveshjen e Tashkentit.
Lufta e Tretë Indo-Pakistaneze – 1971
Nuk ishte e lidhur drejtpërdrejt me Kashmirin, por me ndarjen e Pakistanit Lindor dhe krijimin e Bangladeshit. Pas kësaj lufte, India dhe Pakistani nënshkruan Marrëveshjen e Simlës (1972), duke rënë dakord të zgjidhnin çështjet në mënyrë bilaterale.
Përfshirja e Kinës
Kina hyri në konflikt në mënyrë indirekte përmes: Luftës me Indinë në vitin 1962, kur mori nën kontroll territorin Aksai Chin – të pretenduar nga India si pjesë e Ladakh-ut. Sot, Kina kontrollon rreth 15% të rajonit të kontestuar, kryesisht në verilindje (Aksai Chin).
Situata aktuale (2020–2025)
Në gusht 2019, India e anuloi nenin 370 të kushtetutës, duke i hequr autonominë speciale Jammu dhe Kashmir-it dhe e ndau në dy territore federale. Ky veprim shkaktoi tensione të reja me Pakistanin dhe Kinën. Ka pasur përplasje të armatosura sporadike përgjatë Linjës së Kontrollit (LoC) dhe edhe në kufirin me Kinën (Lugina Galwan, 2020). Rajoni është fortësisht i militarizuar, dhe me prani të madhe të ushtrisë indiane, shpeshherë shoqëruar me akuza për shkelje të të drejtave të njeriut.
Përfundim
Konflikti i Kashmirit: Filloi si një mosmarrëveshje mbi një shtet princëror në vitin 1947, por u shndërrua në një çështje globale me përmasa ushtarake, diplomatike dhe humanitare.
Ka shkaktuar tri luftëra të mëdha, përleshje të shumta, mijëra viktima dhe miliona të zhvendosur. Sot, mbetet një nga pikëpyetjet më të rrezikshme në marrëdhëniet ndërkombëtare, duke përfshirë tri fuqi bërthamore: Indinë, Pakistanin dhe Kinën.
Përgatiti: L.Veizi