“Nuk është aspak e qartë nëse evropianët do të ishin në gjendje të luftonin së bashku për të mbrojtur kontinentin, nëse do të duhej. Mendohet se NATO e zgjidh këtë problem – por vetëm sepse varet që SHBA të bëjë luftën e vërtetë.”
— Max Bergmann
Nga Alexis Rodriguez-Rata
Bashkimi Evropian ka një arsenal të madh armësh konvencionale, por shumica e tyre janë të dyfishuara, të trefishuara – madje të shumëzuara me 27, po aq sa shtetet anëtare. Rezultati? Në letër, Europa numëron më shumë sisteme armësh sesa fuqia më e madhe ushtarake në botë, SHBA. Në praktikë, kjo vlen shumë më pak. Kjo është arsyeja pse Evropa vijon të dyfishojë varësinë nga armët amerikane, edhe pse sot pretendon një riindustrializim që mbështetet në ritmin e ri të armatosjes, në një kontekst të tensionuar lufte, me Rusinë e Vladimir Putinit si kërcënimin kryesor.
SHBA ka qenë dhe mbetet lideri global në shpenzimet ushtarake. Pas saj vjen Kina, e cila tregon muskujt dhe lëshon në det aeroplanmbajtësin e tretë të prodhuar në vend, duke thelluar rivalitetin me Uashingtonin. Ndërsa Bashkimi Evropian mbetet i ngërthyer në një sërë pengesash.
Ángel Gómez de Ágreda, ish-oficer i Forcave Ajrore spanjolle dhe ekspert i gjeopolitikës, e përmbledh kështu nga Doha: “Problemi themelor është shpërndarja e buxheteve. Të tjerët kanë një qendër vendimmarrjeje dhe një arkë të vetme. Në Evropë kemi 27 shefa personeli, 27 sisteme të mbrojtjes ajrore – dhe listën mund ta vazhdosh pafund. Industria është hallka tjetër: SHBA, Kina dhe Rusia kanë industri unikale kombëtare; Evropa ka 27 industri që konkurrojnë mes tyre për kontrata brenda të njëjtit bllok. Kështu kemi mbi 130 modele tankesh, anijesh, avionësh, helikopterësh… ndërsa fuqitë e tjera kanë një ose dy duzina. Kjo e bën logjistikën të frikshme dhe ndërveprimin teknik të vështirë. Pa një qendërzim të objektivave, industrive, blerjeve dhe mirëmbajtjes, Evropa do të jetë gjithmonë prapa.”
Ky është Ay-i i parë.
Evropa, në total, është fuqia e tretë për shpenzime ushtarake – pas SHBA-së dhe Kinës, por përpara Rusisë. Por në terma të paritetit të fuqisë blerëse, buxhetet e Rusisë dhe sidomos të Kinës rriten; atje pajisjet kushtojnë shumë më lirë. Realisht, shpenzimet kineze mund të jenë edhe më të larta për shkak të doktrinës së “bashkimit civil-ushtarak”, ku i njëjti prodhues ndërton si makina ashtu edhe tanke.
Ky është Ay-i i dytë.
27 ushtri të vogla, të mbivendosura, dhe pothuajse asnjëra strategjikisht relevante
Ekspertët bien dakord: problemi qëndron te ndërtimi i 27 ushtrive, secila e pajisur me gjithçka – por aspak konkurruese në shkallë globale.
Ágreda përmbledh:
“Askush nuk heq dorë nga forcat speciale, nëndetëset apo avionët e luftës – dhe kështu krijohen 27 xhuxhë të vegjël, të plotë por të parëndësishëm. E kundërta do të ishte ndryshe: një forcë speciale e kombinuar, një mbrojtje ajrore e unifikuar, struktura të përbashkëta për të gjithë BE-në…”
Ndërkohë, Donald Trump vazhdon t’u kërkojë anëtarëve evropianë të NATO-s të rrisin buxhetet – dhe sidomos t’i shpenzojnë tek industria amerikane.
Kështu, ndonëse Evropa ka gjigantë si Thales (Francë), Leonardo (Itali), BAE Systems (Britani) dhe Indra (Spanjë), të gjitha së bashku nuk arrijnë volumin e kolosëve amerikanë: Lockheed Martin, Boeing, Raytheon (RTX), Northrop Grumman, General Dynamics…
Programet e pambyllura evropiane – histori të përjetshme tensioni dhe vonesash
FCAS – avioni luftarak i gjeneratës së gjashtë i Francës, Gjermanisë dhe Spanjës – pengohet nga rivalitetet industriale dhe kostot marramendëse. Ndërkohë, vendet e BE-së blejnë F-35-ën amerikane.
Euromale – droni strategjik evropian – kritikohet si “i vonuar”.
MGS – tanku i ardhshëm franko-gjerman – nisur në 2017 dhe ende larg përfundimit.
Tempest – projekti paralel i Italisë, Suedisë, Britanisë dhe Japonisë – që dupikon FCAS-in.
Disa sukses të izoluar
Europa ka pasur ngjarje pozitive:
Eurofighter Typhoon (1986), Eurocorps (1992), Frontex, programet hapësinore të Airbus-it… Por “27 xhuxhët” mbeten po aty. Gjermania, megjithë industrinë e saj të fuqishme, ble shumicën e pajisjeve nga SHBA dhe Izraeli: F-35, Patriot, Arrow 3…
Inovacioni është çelësi – por vetëm pak vende evropiane shfaqen si liderë teknologjikë: Gjermania, Holanda, Suedia, Finlanda.
Max Bergmann nga CSIS paralajmëron:
“Evropa ka vështirësi të balancojë urgjencën për të blerë shpejt nga jashtë, me nevojën për të investuar në industrinë e vet. Ka prirje të bëhet vetëm e para, dhe kjo është dramë afatgjatë.”
Ai thekson mungesën e një DARPA evropiane dhe një tregu të përbashkët kapitalesh që të mundësojë rritjen e start-upeve teknologjike.
Por ka edhe arsye për optimizëm
Ágreda vëren:
“Në Ukrainë ciklet e inovacionit janë 6–8 javë. Në Evropë kemi talent të jashtëzakonshëm dhe industri të vogla që mund të inovojnë më shpejt se gjigantët globalë. Unë jam optimist për industrinë evropiane – por nuk duhet të presim derisa të jemi në luftë.”
Qoftë nga Europa, qoftë nga SHBA, përfundimi është i njëjtë:
Europa është në një udhëkryq të qartë dhe urgjent në fushën e mbrojtjes.
Burimi: Vanguardia Dossier/ Përgatiti për botim: L. Veizi