Në 27 para erës sonë, Senati i Romës mori një vendim që do të ndryshonte përgjithmonë historinë e botës antike. Gai Jul Cezar Oktaviani u shpall zyrtarisht August, një titull që nënkuptonte madhështi, shenjtëri dhe autoritet të pakontestueshëm. Me këtë akt, Republika Romake mori fund dhe nisi epoka e Perandorisë Romake.
Ky moment nuk ishte thjesht një ndryshim titulli, por një transformim rrënjësor i pushtetit. Roma, e lodhur nga dekada luftërash civile, komplotesh dhe vrasjesh politike, pranoi për herë të parë sundimin e përqendruar në një njeri të vetëm. Dhe ky njeri ishte Oktaviani, nipi dhe biri i birësuar i Jul Cezarit.
Nga Apolonia në Romë
Pak dihet se rruga e Oktavianit drejt pushtetit nuk nisi në Romë. I ri dhe ende i panjohur, ai kishte ardhur në Apoloni, qytet i rëndësishëm antik në brigjet e Ilirisë, pranë Fierit të sotëm, për të studiuar filozofi, retorikë dhe arte. Aty po përgatitej për një karrierë publike, larg intrigave të kryeqytetit, kur mori lajmin tronditës për vrasjen e Jul Cezarit në vitin 44 p.e.s.
Testamenti i Cezarit e ndryshoi fatin e tij: Oktaviani ishte birësuar ligjërisht dhe shpallur trashëgimtari i tij politik. Nga një i ri student, ai u kthye papritur në një figurë qendrore të luftës për pushtet.
Luftë, gjak dhe ngritje në fron
Rruga drejt titullit August ishte gjithçka tjetër veçse paqësore. Oktaviani u përfshi në aleanca të përkohshme, si Triumvirati i Dytë me Mark Antonin dhe Lepidin, dhe nuk hezitoi të përdorte dhunën politike. Listat e proskripcioneve, ekzekutimet e kundërshtarëve dhe betejat civile shënuan këtë periudhë të errët.
Përballja përfundimtare erdhi me Mark Antonin dhe Kleopatrën, të mundur në betejën e Aktiumit në vitin 31 p.e.s. Me këtë fitore, Oktaviani mbeti i vetmi zot i Romës. Por ndryshe nga diktatorët para tij, ai nuk e shpalli veten mbret. Ai e ruajti fasadën republikane, duke e mbushur pushtetin real brenda institucioneve ekzistuese.
Augusti dhe paqja romake
Kur Senati i dha titullin August, Roma hyri në një epokë të re. Sundimi i tij, që zgjati deri në vdekjen e tij në vitin 14 të erës sonë, u bë themeli i asaj që njihet si Pax Romana – Paqja Romake.
Megjithëse pushteti i tij ishte ndërtuar mbi luftëra dhe gjakderdhje, sundimi i Augustit u shënua nga stabiliteti, rindërtimi dhe rendi. Ai reformoi administratën, ushtrinë dhe financat, ndërtoi rrugë, qytete dhe monumente, dhe i dha Perandorisë Romake një strukturë që do të mbijetonte për shekuj.
Ironia e historisë qëndron pikërisht këtu: njeriu që i dha fund republikës, i dha Romës edhe një nga periudhat më të gjata të paqes dhe prosperitetit. Dhe kështu, nga bankat e shkollës në Apoloninë ilire deri në fronin e Perandorisë më të madhe të botës antike, Oktaviani August u shndërrua në figurën që mbylli një epokë dhe hapi një tjetër.
Përgatiti: L.Veizi