Migrimi global mbetet në 3% të popullsisë së botës; domethënë, në terma relativë nuk ka më shumë imigracion sot sesa më parë, por drejtimi i flukseve po ndryshon.
Blanca Garcés Mascareñas
Nëse në shekullin XIX migrantët vinin kryesisht nga Evropa — dhe e bënë këtë në përmasa të papara më parë, pasi epoka e migrimeve të mëdha ishte pikërisht ajo — nga gjysma e dytë e shekullit XX e tutje, flukset migratore në shkallë globale u drejtuan gjithnjë e më shumë edhe drejt Evropës.
Imigrantët e parë jo-evropianë erdhën nga (ish-)kolonitë, për shembull algjerianët në Francë ose indonezianët në Holandë. Menjëherë pas kësaj, të ashtuquajturit “punëtorë mysafirë” — nga Italia, Spanja dhe Portugalia, por edhe nga Turqia dhe Maroku — filluan të mbërrinin për të përmbushur kërkesën e pangopur për punë në ekonomitë e Evropës Veriore pas Luftës së Dytë Botërore. Kur shumica e vendeve mbyllën dyert për imigracionin e punës pas krizës ekonomike të vitit 1973, migrantët vazhduan të mbërrinin, këtë herë si familjarë të atyre që tashmë ishin vendosur ose si refugjatë.
Imigracioni është sot një nga sfidat më të mëdha të Evropës — jo për shkak të asaj që përfaqëson në vetvete, por për shkak të dilemës që fsheh. Evropa ka nevojë për imigracion, por nuk e dëshiron atë. Ndërsa trendet demografike dhe tregu i punës kërkojnë një fluks të konsiderueshëm imigrantësh, narrativa mbizotëruese po bëhet gjithnjë e më armiqësore ndaj imigracionit. Demografia dhe ekonomia e migrimit janë, pra, në kundërshtim me politikat. Kjo shkëputje — jetësore në çdo kuptim: ekonomik, social, politik dhe kulturor — përbën një nga sfidat më të mëdha me të cilat përballet Evropa sot.
- Imigracioni si burim popullsie
Të dhënat sugjerojnë se plakja e popullsisë evropiane po çon drejt një rënieje demografike, nëse kjo nuk kundërveprohet nga norma më të larta të lindshmërisë ose nga rritja e imigracionit. Në vitin 2020, shkalla e fertilitetit në Mbretërinë e Bashkuar, Gjermani dhe Kanada ishte përkatësisht rreth 1.5, 1.6 dhe 1.4. Në Spanjë dhe Itali, kjo shifër bie në 1.2. Në të gjitha rastet, këto nivele do të kishin çuar në një rënie të popullsisë po të mos ishin shoqëruar me flukse të konsiderueshme migratore.
Prandaj, shumë arrijnë në përfundimin se imigracioni është jetik për funksionimin e shoqërive tona: si për ruajtjen e sistemit të pensioneve dhe të shtetit të mirëqenies, ashtu edhe për çështje më konkrete, siç është pyetja se kush kujdeset sot për ne dhe familjet tona, dhe kush do të kujdeset për ne në të ardhmen.
Ky debat u artikulua qartë pas publikimit të raportit Migrimi zëvendësues: A është një zgjidhje për popullsinë në rënie dhe në plakje? nga Divizioni i Popullsisë i Kombeve të Bashkuara në vitin 2000. Studimi llogariti nivelet e imigracionit neto vjetor të nevojshme për të kompensuar efektet e plakjes së popullsisë dhe, ndër të tjera, për të ruajtur raportin e varësisë — domethënë raportin midis pensionistëve (65 vjeç e lart) dhe popullsisë në moshë pune (15–64 vjeç). Shifrat ngritën kambanat e alarmit: për të ruajtur këtë raport, Gjermania do të kishte nevojë për 3.4 milionë emigrantë në vit, Mbretëria e Bashkuar për 10.8 milionë dhe Franca për 2.4 milionë. Banka e Spanjës, në Raportin Vjetor 2023, arriti në përfundime të ngjashme, duke vlerësuar se gjatë tre dekadave të ardhshme Spanja do të kishte nevojë për 25 milionë emigrantë në moshë pune.
Megjithatë, vetë raporti i Kombeve të Bashkuara paralajmëronte se ruajtja e këtij raporti varësie do të çonte në skenarë demografikisht të paqëndrueshëm. Një çerek shekulli më vonë, mund të bëjmë një vlerësim fillestar. Nga njëra anë, në shumë vende nivelet e imigracionit nuk kanë qenë larg atyre që nevojiten për të ruajtur madhësinë e popullsisë. Midis viteve 1980 dhe 2010, popullsia e Evropës u rrit me 30 milionë banorë falë imigracionit, që përfaqësonte dy të tretat e rritjes totale. Në vitet e fundit, Bashkimi Evropian ka pranuar rreth dy milionë emigrantë të rinj në vit. Në Spanjë, që nga fundi i pandemisë, popullsia emigrante është rritur me rreth 600 mijë persona në vit.
Nga ana tjetër, është e gabuar të mendohet se demografia mund të përcaktojë modelet e migrimit. Siç thekson Hein de Haas në librin Mitet e imigracionit (2024), njerëzit nuk migrojnë për të “ndihmuar” demografinë e vendeve pritëse. Ky determinizëm demografik është një trillim. Për më tepër, flukset migratore nuk janë të mjaftueshme për të përmbysur plakjen e popullsisë, veçanërisht pasi nivelet e fertilitetit kanë rënë edhe në shumë vende të origjinës, disa prej të cilave — si Kina — po shndërrohen vetë në vende pritëse.
Zëvendësimi i popullsisë përmes imigracionit nuk është vetëm i parealizueshëm, por edhe politikisht i paqëndrueshëm. Nëse as imigracioni dhe as lindshmëria nuk mund ta përmbysin plakjen, atëherë duhet ta pranojmë atë dhe të kërkojmë politika të tjera në fushën e punës, fiskalitetit dhe organizimit shoqëror, çka nënkupton edhe ndryshime të rëndësishme kulturore.
- Imigracioni si burim i punëtorëve
Demografia nuk i përcakton flukset migratore, por kërkesat e tregut të punës në vendet pritëse po. Me fjalë të tjera, kur ekonomia rritet, edhe imigracioni tenton të rritet. Korrelacioni është pothuajse i drejtpërdrejtë dhe tregon se, ndryshe nga sa besohet gjerësisht, imigracioni nuk varet nga pabarazia ekonomike midis vendeve — e cila nuk zvogëlohet domosdoshmërisht gjatë periudhave të stagnimit — por është një pasojë e drejtpërdrejtë e nevojave të tregjeve të punës në vendet e destinacionit.
Kjo do të thotë se drejtimi i flukseve migratore varet më shumë nga kushtet e mbërritjes sesa nga kushtet e nisjes. Migrimi ekonomik, në këtë kuptim, buron nga brenda vendeve pritëse, jo nga jashtë tyre.
Mbërritja e anijeve me emigrantë në brigjet spanjolle e vendos vazhdimisht çështjen e migracionit në qendër të përplasjes politike. Megjithatë, përtej luhatjeve që lidhen me ciklet ekonomike, kërkesa për punëtorë migrantë është bërë një tipar strukturor i shoqërive perëndimore. Kjo shpjegohet nga tre zhvillime themelore.
Së pari, popullsia vendase nuk është më e gatshme të punojë në profesione me status të ulët, paga të ulëta dhe kushte të vështira pune. Në terminologjinë anglosaksone, këto janë punët “3D”: dirty, dangerous and degrading — të pista, të rrezikshme dhe poshtëruese — të cilat zakonisht plotësohen nga punëtorët migrantë.
Së dyti, përfshirja masive e grave në tregun e punës që nga vitet 1960 krijoi një kërkesë eksponenciale për punë riprodhuese, veçanërisht në pastrim dhe kujdes, e cila u përmbush kryesisht nga gratë migrante.
Së treti, rënia e lindshmërisë ka ulur ndjeshëm numrin e punëtorëve të rinj që hyjnë në tregun e punës, ndërkohë që plakja e popullsisë ka rritur kërkesën për punëtorë në sektorin e kujdesit.
Rasti i Spanjës është paradigmatik. Dy bumet migratore të shekullit XXI — i pari midis viteve 2000 dhe 2007, dhe i dyti nga viti 2014 e tutje — përkuan me periudha rritjeje ekonomike. Në të kundërt, recesioni i vitit 2008 solli pothuajse menjëherë migrim neto negativ dhe kthime masive. Në vitin 2024, 90% e vendeve të reja të punës në Spanjë u mbushën nga emigrantët, duke treguar se pa ta, rritja ekonomike — e ashtuquajtura “mrekulli spanjolle” — nuk do të kishte qenë e mundur.
Kjo varësi është tashmë strukturore. Emigrantët përfaqësojnë 72% të punësimit në shërbimet shtëpiake, 45% në mikpritje, 32% në ndërtim dhe 31% në bujqësi. Pa ta, jeta siç e njohim sot do të ishte e pamundur.
Megjithatë, kjo varësi strukturore i vendos migrantët në një pozitë të thellë cenueshmërie. Pagat e emigrantëve janë ndjeshëm më të ulëta se ato të vendasve dhe mbi gjysma e të huajve nga vendet jo-anëtare të BE-së jetojnë në rrezik varfërie. Kështu, imigracioni bëhet njëkohësisht motor ekonomik dhe burim pabarazish, duke reflektuar jo aq dështimin e politikave të migrimit, sa problemet e vetë modelit ekonomik.
- Narrativa e “jo”-së ndaj imigracionit
Rikthimi i kujtesës historike ka sjellë krijimin ose riimagjinimin e muzeve kushtuar historisë së imigracionit, si ai në Ellis Island në Nju Jork apo Muzeu i Historisë së Imigracionit në Paris. Një vizitë në këto institucione tregon qartë se imigracioni ka qenë themelor në ndërtimin e kombeve moderne, jo vetëm përmes integrimit të migrantëve, por edhe përmes ndërtimit simbolik të “ne”-së në raport me “të tjerët”.
Historia ekonomike dhe historia e imigracionit janë dy anë të së njëjtës medalje. Industrializimi, struktura e pronësisë së tokës dhe sot dixhitalizimi shpjegojnë si, kur dhe pse lëvizin popullsitë. Nga kjo perspektivë afatgjatë, bëhet e qartë se historia bashkëkohore është një lëvizje e pandërprerë midis periudhave të hapjes dhe mbylljes ndaj imigracionit.
Në thelb, tregjet përcaktojnë ritmin. Kur ka nevojë për punë dhe nuk përdoren alternativa si automatizimi, migrantët mbërrijnë. Politikanët pretendojnë se mund t’i kontrollojnë këto flukse, por përvoja historike tregon të kundërtën. Përpjekjet për “imigracion zero” kanë dështuar vazhdimisht, ashtu siç dështoi edhe ideja e punëtorit të përkohshëm në Evropën e pasluftës: migrantët erdhën për të qëndruar.
Sot, retorika politike vazhdon të flasë për kufij të mbyllur, deportime dhe ruajtjen e një popullsie “autoktone” që, në realitet, nuk ka ekzistuar kurrë në formë statike. Shpesh këto masa janë të pazbatueshme ose bien ndesh me parimet themelore të shteteve liberale.
Kjo retorikë nuk synon të ndryshojë realitetin, por të fitojë vota. Ajo krijon dy universe paralele: një ekonomik dhe demografik që ka nevojë për imigracion, dhe një politik që e refuzon atë. Rreziku është i dyfishtë: dështimi i politikave ushqen zhgënjimin dhe forcon ekstremizmin, ndërsa debati i vërtetë — si të jetojmë së bashku dhe si të reformojmë modelet tona ekonomike — shtyhet pafundësisht.
Burimi: Dosja Vanguard/ Përgatiti për botim: L.Veizi