Më 11 shkurt 1929, në Pallatin Lateran në Romë, u firmos një nga marrëveshjet më domethënëse politike dhe fetare të shekullit XX: Traktati i Lateranit, që i dha fund konfliktit të gjatë midis shtetit italian dhe Selisë së Shenjtë, i njohur si “Çështja Romake”, e hapur që nga pushtimi i Romës në vitin 1870.
Dokumentet historike u nënshkruan nga kryeministri italian Benito Musolini, në emër të mbretit Viktor Emanuel III, dhe nga kardinali Pietro Gaspari, sekretar i shtetit të Papës Piu XI. Me këtë akt, Papa u njoh sërish si sovran tokësor mbi një territor të vogël të pavarur, ndërsa Italia fitoi njohjen zyrtare nga papati si shtet me Romën kryeqytet.
Lindja e shtetit më të vogël në botë
Traktati krijoi Qytetin e Vatikanit si një shtet sovran prej rreth 44 hektarësh brenda Romës, duke garantuar pavarësinë e plotë të Papës dhe juridiksionin e tij mbi territorin e ri.
Kjo marrëveshje shënoi fundin e periudhës kur papët e konsideronin veten “të burgosur në Vatikan” pas humbjes së Shteteve Papnore në shekullin XIX, duke hapur një epokë të re në historinë e Kishës Katolike dhe diplomacisë ndërkombëtare.
Paktet përbëheshin nga disa pjesë:
-
një traktat politik që krijonte shtetin e ri të Vatikanit;
-
një konventë financiare që kompensonte humbjen e territoreve papnore;
-
një konkordat që rregullonte marrëdhëniet mes Kishës dhe shtetit italian.
Rregullimi i marrëdhënieve mes Kishës dhe shtetit
Marrëveshja parashikoi gjithashtu një sërë dispozitash që ndikuan drejtpërdrejt në jetën shoqërore italiane: njohjen e martesës katolike nga shteti, mësimin fetar në shkollat publike dhe detyrimin që ipeshkvijtë të betoheshin për besnikëri ndaj shtetit.
Në atë kohë, katolicizmi u shpall fe shtetërore e Italisë, status që do të ndryshonte vetëm me rishikimin e konkordatit në vitin 1985.
Një marrëveshje me jehonë globale
Firmosja e Traktatit Lateran u prit me entuziazëm nga katolikët në mbarë botën dhe u konsiderua si hap drejt stabilitetit ndërmjet autoritetit shpirtëror dhe atij politik.
Që nga ajo ditë, Selia e Shenjtë fitoi pavarësi të plotë diplomatike dhe mundësi për të vepruar si subjekt i së drejtës ndërkombëtare, ndërsa Papa u njoh si kreu i një shteti sovran – edhe pse më i vogli në botë.
Trashëgimia historike
Efektet e Pakteve Lateranense ndihen edhe sot: ato jo vetëm që përcaktuan statusin e Vatikanit, por edhe modeluan marrëdhëniet moderne mes fesë dhe shtetit në Evropë.
Kjo marrëveshje mbetet një nga shembujt më të qartë se si diplomacia mund të zgjidhë konflikte të thella historike, duke krijuar një ekuilibër të ri midis pushtetit politik dhe autoritetit shpirtëror.
Përgatiti: L.Veizi