Presidenti mund të mos përfitojë drejtpërdrejt nga tregjet e basteve, por ai ka nxitur një kulturë që e trajton politikën si një kazino.
Nesrine Malik*
Gjërat e çuditshme po ndodhin në tregje. Të hënën e kaluar, 15 minuta para se Donald Trump të publikonte një njoftim se “bisedime produktive” me Iranin kishin ndodhur, tregtarët e naftës vendosën baste me vlerë gjysmë miliardi dollarë mbi çmimin e ardhshëm të naftës. Deklarata e Trump shkaktoi rënie të çmimeve të naftës bruto, dhe duket sikur disa njerëz e dinin që njoftimi po vinte — duke bërë kështu një bast fitimprurës. Mos u bëni xhelozë; disa njerëz thjesht lindin me fat.
Nuk e dimë nëse këto transaksione u bënë me dijeni paraprake të zhvillimeve politike, por është një rastësi e jashtëzakonshme. Gjithçka duket “sigurisht anormale”, siç i tha një analist nafte BBC-së.
Këto tregti të dyshimta, nëse vërtet janë bërë mbi bazën e informacionit të brendshëm, janë vetëm një pjesë e një etheje më të gjerë bastesh që e redukton politikën në mundësi për përfitime të menjëhershme. Merrni si shembull Polymarket, një treg parashikimi online që u përhap në fillim të viteve 2020 dhe lejon bastet për çdo gjë — nga rezultati i Super Bowl-it, deri te pyetja nëse Trump do të pushtojë një vend tjetër.
Para sulmit amerikan ndaj Iranit, disa llogari të reja në këtë platformë parashikuan kohën e goditjeve SHBA/Izrael vetëm 24 orë para se ato të ndodhnin. I njëjti model u identifikua pas grushtit të shtetit amerikan në Venezuelë në janar. Një llogari e vetme, e krijuar vetëm disa ditë para ndërhyrjes ushtarake, fitoi më shumë se 400 mijë dollarë. Si rezultat, njerëzit pyesin natyrshëm nëse është e mundur që presidenti i Shteteve të Bashkuara ose bashkëpunëtorët e tij po përfitojnë ilegalisht nga pushteti politik — ndërkohë që është pothuajse e pamundur të provohet kjo. Shtëpia e Bardhë mohon çdo konflikt interesi nga familja Trump.
Tregjet e basteve po rriten në popullaritet pikërisht sepse kanë barriera të ulëta hyrjeje dhe janë të vështira për t’u gjurmuar. Bastet bëhen me kriptomonedha si Bitcoin, duke lënë më pak gjurmë tradicionale bankare. Platformat janë të decentralizuara, të hapura globalisht dhe shumë të vështira për t’u rregulluar nga një juridiksion i vetëm. Tregjet financiare gjithmonë kanë spekuluar mbi çmimet, por tregjet e basteve e kthejnë vetë të ardhmen në një aset — ku mund të bastohet mbi një numër pothuajse të pakufizuar skenarësh, deri te mënyra se si do të kapen raketat.
Nuk do të ishte e tepruar të spekulohej nëse disa nga këto baste të dyshimta lidhen drejtpërdrejt me një administratë Trump që pasurohet pa turp. Që nga ardhja në pushtet, familja e tij ka nisur disa projekte kriptomonedhash. Një hetim i The New York Times zbuloi se Trump ka fituar të paktën 1.5 miliardë dollarë në vitin e parë të mandatit të tij të dytë.
Kjo nuk do të thotë se Trump po informon drejtpërdrejt njerëzit, por kjo nuk do të ishte në kundërshtim me etikën që ka treguar deri tani. Ka edhe mundësi të tjera: ai është një figurë e çrregullt, i rrethuar nga një turmë e madhe bashkëpunëtorësh privatë dhe profesionistë. Nuk është e paimagjinueshme që njerëzit thjesht përgjojnë informacionet që ai shpërndan dhe veprojnë mbi to.
Por ka edhe një ndryshim më të gjerë kulturor — një që po konsolidohet në Shtëpinë e Bardhë dhe po përhapet në platformat e basteve. Një kulturë që monetizon gjithçka: nga presidenca, te prania online, duke e kthyer publikun në objekt manipulimi. Premtimi është se kushdo mund të arrijë suksesin e “të fortëve”, falë marrëveshjeve të zgjuara dhe kreative. Është një industri e tërë. Influencerët në “manosphere” shesin platforma investimi të dyshimta, duke sugjeruar se kjo është rruga drejt luksit që ata shfaqin në rrjetet sociale.
Në themel të kësaj etheje qëndron një realitet më i thellë: vështirësia në rritje për të jetuar një jetë të qëndrueshme me një punë të zakonshme — me kredi shtëpie, kursime dhe pension dinjitoz. Kjo ka sjellë edhe përçmimin kulturor ndaj punës tradicionale dhe glorifikimin e “të qenit shef i vetes”. Spekulo, investo, krijo të ardhura pasive — edhe presidenti i SHBA-së ka një të tillë!
Dhe mbi të gjitha, është ndjesia e një realiteti të shtrembëruar që Trump ka injektuar në botë. Ai e trajton gjithçka si spektakël, duke e kthyer politikën në një degë të sportit. Njëkohësisht klloun i paparashikueshëm dhe dirigjent i një cirku global, ku çdo ditë është një surprizë: do të ketë paqe, apo do të ketë viktima? Vendosni bastet.
Politika amerikane ka qenë gjithmonë çuditërisht e dobët në rregullimin e interesave financiare të pushtetarëve. Anëtarët e Kongresit mund të blejnë e shesin aksione ndërkohë që kanë informacion të brendshëm. Nancy Pelosi ka grumbulluar pasuri të konsiderueshme gjatë karrierës së saj, aq sa ekziston edhe një “Pelosi tracker” për të ndjekur investimet e saj. Edhe jashtë detyrës, figura si Hillary Clinton dhe Bill Clinton kanë kthyer shërbimin publik në burim të ardhurash të mëdha.
Pyetja që qëndron mbi mandatin e dytë të Trump është: a është ai një përshpejtim i kësaj kulture, apo një fenomen krejt i ri? Ndoshta të dyja. Duke rritur hapur pasurinë e tij dhe të familjes, ai ka thyer normat — duke e kthyer Shtëpinë e Bardhë në diçka që i ngjan një sipërmarrjeje private. Në këtë kuptim, ai nuk ka shpikur lakminë — por e ka bërë atë më të dukshme dhe më agresive.
Ndoshta nuk do ta dimë kurrë nëse këto transaksione të dyshimta lidhen drejtpërdrejt me Trump. Por dimë një gjë: ai është produkt perfekt i një epoke të deregulimit, spekulimit dhe etjes për pasuri — një botë që po kthehet gjithnjë e më shumë në një skemë globale për t’u pasuruar shpejt.
*Nesrine Malik është kolumniste e The Guardian/ Përgatiti për botim: L.Veizi