Samuel P. Huntington u lind në 18 prill të vitit 1927 në New York City
Nga Leonard Veizi
Në analet e mendimit politik të shekullit XX, pak emra ngjallin aq shumë debat, admirim dhe kundërshti sa ai i Samuel P. Huntington. I lindur në New York City në 18 prill të vitit 1927, ai nuk ishte një profesor i mbyllur në kullën e fildishtë të akademisë, pori farkëtuesi i një lenteje të re përmes së cilës bota filloi të shihte veten pas rënies së Murit të Berlinit.
Në Harvard
Për më shumë se gjysmë shekulli, emri i Huntington ishte pothuajse sinonim i Universitetit të Harvardit. Atje, ai nuk u mjaftua me ligjëratat rutinë, por drejtoi Qendrën për Çështjet Ndërkombëtare, duke u bërë një figurë qendrore që formësoi breza të tërë diplomatësh dhe strategësh. Titulli i tij, “Profesor i Universitetit Albert J. Weatherhead III”, ishte vetëm një mirënjohje formale për një mendje që operonte në nivele shumë më të larta se titujt akademikë.
Ndryshe nga shumë kolegë të tij që predikonin fundin e historisë dhe triumfin e paqes universale, Huntington njihej si një vëzhgues i ftohtë dhe shpeshherë skeptik. Ai kishte aftësinë e rrallë për të ndier dridhjet tektonike të politikës globale përpara se ato të ktheheshin në tërmete.
Korridoret e pushtetit
Ndikimi i tij u shtri përtej teorisë, duke prekur drejtpërdrejt mekanizmat e sigurisë kombëtare amerikane. Gjatë presidencës së Jimmy Carter, Huntington la përkohësisht Harvardin për t’i shërbyer Shtëpisë së Bardhë si Koordinator i Planifikimit të Sigurisë në Këshillin e Sigurisë Kombëtare.
Në këtë rol, ai nuk ishte thjesht një këshilltar, por një strateg që duhej të lundronte në ujërat e turbullta të Luftës së Ftohtë, duke kombinuar erudicionin e tij me një intuitë të mprehtë për ekuilibrat e fuqisë.
Teoria që tronditi botën
Vepra që e bëri atë një emër të njohur në çdo kryeqytet të botës ishte padyshim eseja dhe më pas libri “Përplasja e Civilizimeve”. Kur bota po festonte “fundin e historisë”, Huntington hodhi një hipotezë provokuese: konfliktet e ardhshme nuk do të ishin ideologjike apo ekonomike, por kulturore.
“Burimi kryesor i konfliktit në këtë botë të re nuk do të jetë kryesisht ideologjik apo ekonomik. Ndarjet e mëdha midis njerëzimit dhe burimi mbizotërues i konfliktit do të jetë kultura.” – shkroi ai.
Huntington argumentoi se linjat e thyerjes midis civilizimeve – perëndimor, islamik, ortodoks, kinez e kështu me radhë – do të ishin frontet e reja të betejës. Edhe pse u kritikua ashpër si një vizion fatalist, ngjarjet botërore të fillimshekullit XXI shpesh i dhanë të drejtë analizave të tij të mprehta.
Mendimtari sfidues
Samuel Huntington ndërroi jetë në vitin 2008, por trashëgimia e tij mbetet më e gjallë se kurrë. Ai ishte njeriu që guxoi të thoshte se modernizimi nuk do të thotë domosdoshmërisht “perëndimorizim” dhe se identiteti është forca më e fuqishme lëvizëse e njerëzimit.
Sot, në një botë që kërkon me vështirësi ekuilibrin mes globalizimit dhe identiteteve lokale, portreti i Huntington shfaqet si ai i një vëzhguesi që nuk kërkoi të pëlqehej, por të kuptohej. Ai mbetet mendja që, më mirë se kushdo tjetër, lexoi përplasjen e botëve përpara se ato të ndodhnin.