Më 18 maj 1896, në fushën e Khodynka Field në Moscow, një festë popullore e organizuar për kurorëzimin e Carit Nicholas II u kthye në një nga tragjeditë më të mëdha civile të Perandorisë Ruse. Brenda pak minutash, turma e entuziazmuar u shndërrua në një masë të pakontrolluar paniku dhe shtypjeje, ku humbën jetën 1.389 njerëz dhe mijëra të tjerë mbetën të plagosur.
Ngjarja do të mbetej përgjithmonë si një ogur i errët mbi sundimin e Nikollës II – carit të fundit të Rusisë.
Një perandori në prag të një epoke të re
Pas vdekjes së Alexander III në vitin 1894, djali i tij, Nikolla II, mori fronin në një kohë kur Perandoria Ruse përballej me tensione të mëdha sociale, varfëri të thellë dhe pakënaqësi politike.
Megjithatë, kurorëzimi i tij shihej si një moment shprese dhe madhështie kombëtare. Ceremonitë zyrtare në Kremlin u organizuan me luks të jashtëzakonshëm. Për të afruar popullin me carin e ri, autoritetet vendosën të organizonin edhe një festë gjigante popullore në fushën e Khodynkës, në periferi të Moskës.
Atje pritej të shpërndaheshin falas ushqime, birrë, ëmbëlsira dhe dhurata për qytetarët. Dhurata më e kërkuar ishte një kupë smalti përkujtimore me stemën perandorake dhe monogramin e carit.
Turma e madhe dhe organizimi katastrofik
Që natën para festimeve, qindra mijëra njerëz nisën të mblidheshin në Khodynka. Shumë prej tyre ishin fshatarë të varfër që kishin ardhur nga zona të largëta për të parë ceremoninë dhe për të marrë dhuratat.
Problemi ishte se fusha e Khodynkës nuk ishte projektuar për tubime të tilla. Ajo përdorej zakonisht për stërvitje ushtarake dhe ishte plot me gropa, hendeqe dhe terren të pabarabartë.
Autoritetet kishin nënvlerësuar totalisht numrin e njerëzve dhe nuk kishin organizuar masa të mjaftueshme sigurie. Në terren kishte pak policë dhe mungonin korridoret e kontrollit të turmës.
Në agimin e 18 majit filluan të qarkullonin thashetheme se dhuratat nuk do të mjaftonin për të gjithë dhe se disa persona po merrnin më shumë se një paketë. Turma nisi të shtyhej me forcë drejt pikave të shpërndarjes.
Paniku dhe shtypja masive
Brenda pak minutash situata doli jashtë kontrollit.
Njerëzit nisën të vraponin përpara, duke shtyrë ata që ndodheshin në pjesën e përparme të turmës. Shumë rrëshqitën në gropat e fushës dhe u shkelën nga masa njerëzore që vazhdonte të avanconte.
Dëshmitarët përshkruanin britma, njerëz të mbytur nga pesha e turmës dhe trupa të shtypur njëri mbi tjetrin. Disa humbën jetën nga asfiksia, të tjerë nga plagët e rënda.
Kur paniku mbaroi, fusha ishte mbuluar me kufoma dhe të plagosur.
Bilanci zyrtar raportoi 1.389 të vdekur dhe mbi 1.300 të plagosur, megjithëse shumë historianë besojnë se numri real mund të ketë qenë edhe më i madh.
Reagimi i Carit
Tragjedia tronditi opinionin publik rus. Shumë prisnin që Nikolla II të anulonte ceremonitë festive dhe të shpallte zi kombëtare.
Por ndodhi e kundërta.
Megjithëse cari vizitoi më vonë të plagosurit dhe familjet e viktimave, ai nuk anuloi banketet dhe ceremonitë zyrtare. Mbrëmjen e po asaj dite mori pjesë në një ballo luksoze të organizuar nga ambasada franceze.
Ky vendim u perceptua nga shumë rusë si shenjë indiference dhe shkëputjeje nga vuajtja e popullit.
Pikërisht pas kësaj tragjedie, Nikolla II nisi të fitojë reputacionin e një sundimtari të dobët dhe të paaftë për të kuptuar realitetin social të vendit të tij.
Një ogur për fundin e Romanovëve
Shumë bashkëkohës e panë tragjedinë e Khodynkës si një paralajmërim fatal për fatin e Perandorisë Ruse.
Sundimi i Nikollës II do të shoqërohej më pas nga kriza të vazhdueshme: represioni politik, humbja në luftën ruso-japoneze, Russian Revolution of 1905, varfëria masive dhe më vonë katastrofa e World War I.
Në vitin 1917 shpërtheu Russian Revolution, që çoi në rrëzimin e dinastisë House of Romanov pas më shumë se tre shekujsh sundim.
Një vit më vonë, Nikolla II dhe familja e tij do të ekzekutoheshin nga bolshevikët në Yekaterinburg.
Trashëgimia e tragjedisë
Sot, tragjedia e Khodynkës konsiderohet një nga shembujt më dramatikë të dështimit shtetëror në menaxhimin e turmave masive dhe një simbol i shkëputjes mes elitës perandorake dhe popullit rus.
Ajo mbeti në kujtesën historike jo vetëm si një aksident tragjik, por si metafora e një perandorie që po hynte në shembje: një pushtet madhështor në sipërfaqe, por i paaftë të kontrollonte kaosin që po rritej poshtë këmbëve të veta.
Përgatiti: L.Veizi