Si kurrë më parë, protesta e tri javëve të fundit, po na tregon se: shqiptarët janë të lodhur dhe të zhgënjyer nga drejtimi i Ramës dhe mbetja në politikë e Berishës. Dhe, përfaqësuesi kryesor është brezi i ri që po tregon se arroganca e pamat e Ramës, protagonizmi i tij i lodhshëm, administrata cinike i ka dhënë karburantin kryesore të ashtuquajturit “Revolucion të Flamingove”. Ata nuk kanë kohë, ndryshe nga brezat e tjerë që zvarrisin statusquo-të. Ironia e fatit është se Rama ka “fituar” edhe këtu: Shqipëria e sotme e protestave është ribranduar si shumë moderne, falë pasqyrimit të mediave të huaja, ndryshe nga ’91 dhe ’97-‘98. Ndërkohë që edhe më hidhur sesa ndaj Ramës është gjuha e protestuesve për Berishën dhe të gjithë shpurën e tij që e ndjek individualisht të gjithë procesionin protestues nga cepat e Bulevardit “Dëshmorët e Kombit”.
Më të kënaqur janë partitë e vogla, ku Arlind Qorri me stoicizmin e tij e kupton shumë mirë sensin e modestisë dhe protagonizmi gati bezdisës dhe pa klas i Shehut që po përpiqet të fitojë në rrjetet sociale. Pozicioni i deritanishëm i protestuesve dhe kërkesa për daljen e një përfaqësie, kërkuar nga ana e Ramës, nuk po funksionon. Të dy palët përballjen e kanë në shesh, ku protestuesit janë në avantazh të dukshëm me Ramën, kurse ky i fundit mban ende përparësinë e parashikimit që lidhet me elementin kohë (lodhjen e protestuesve), të cilën e mban me narrativën për investimet e mëdha në vend dhe goditjen e turizmit në vend. Gjërat kanë shkuar vërtetë shumë larg.
Tashmë është trend për të rinjtë të jesh kundër Ramës dhe madje xhiroja e dikurshme po rigjallërohet me këtë lëvizje por me një brez që e ka dëgjuar historinë e ecejakeve mbrëmësore thjesht nga prindërit. Pyetja që mbetet tejet larg rrjeteve sociale që gëlojnë kundër Ramës dhe në garën nacionaliste-narciziste është tani sesa e gjithë kjo mund të sjellë ndryshim. Formula kushtetuese nuk mjafton. Rama duhet të mos-votëbesohet nga gjysma e parlamentit (Ka të paktën 83 mandate!). Ndërkohë që Rama as e ka ende në mëndje këtë akt.
Ndryshimi i parë i protestës është i dukshëm: Shqiptarët flasin, artikulojnë, protestojnë dhe anatemojnë lirisht. Pa ideologji janë më të qetë të shprehin gjithçka. Fija ku janë bashkuar nis nga anti-arroganca, anti-cinizmi, anti-autoritarizmi ndaj qeverisjes së PS-së dhe përqeshja e madhe e meritokracisë mu në fytyrë që i bëhet sot të rinjve dhe jo vetëm. Ditët ikin, por Rama nuk luan, ndërsa Berisha dhe të tijtë po bëhen qesharakë duke imituar e përkrahur protestën. Objekti që identifikojnë sot protestuesit është stabilokracia e dukshme. Kemi vërtetë zgjedhje “të lira” dhe Liri Fjale, por kemi të njëjtat fytyra dhe legjislatura gjithnjë e më të dobëta; qeveri të korruptuara; si dhe klima biznesi jo të drejta, ku përfitojnë vetëm një pakicë afër pushtetit.
Dhe, paçka entuziazmit të partive të vogla (dhe ato përfshihen në këtë strukturë derisa në parlament janë aty), ka bërë që edhe PD-ja, opozitarja më e madhe në numra, të duket e kapur, e dobët ose thellësisht e gabuar në politikat e saj. Ndaj protesta e tanishme po drejtohet nga një grupe qytetare në bazë, shoqata të shumta mjedisi, studentë universiteti dhe aktivistë jopartiakë, të cilët në rastin e Shqipërisë janë të shumtë. Por ajo që e ka ngritur në këmbë publikun ishte rasti i tmerrshëm i ngjarjes së Zvërnecit kur protestuesi u mor zvarrë në sytë e policisë së shtetit, pak më e zbutur nga rasti në Beograd ku ngjarja fatale mori jetën e plot 16 qytetarëve në Novi Sad. Paradoksalisht: tashmë politikanët në pushtet dhe ata në opozitë po e përdorin vetë indirekt konceptin e ideologjisë për t’i përçarë dhe diskredituar protestuesit.
Njerëzit afër PS-së u përmendin parullat duke bërë përqasje, të cilat afrohen me partitë kolaboracioniste në L2B, ndërsa ato afër opozitës u kujtojnë protestuesve sensin komunist, kur ata artikulojnë gjëra për të mirën publike dhe barazinë para ligjit. Rama e ka tepruar jo pak herë duke e lënë rrezikun tek Irani për ndërhyrjen së huaj gjeopolitike (Jo se nuk ka ndodhur deri më tani) për ta shpërqendruar edhe më shumë publikun nga adresimi i shkaqeve rrënjësore të pakënaqësisë qytetare, ndërkohë që ajo ideologjike tashmë artikulohet prej tij në forma të ndryshme.
Veçse, njerëzit përballë tyre jo vetëm e kanë braktisur ideologjinë sepse me atë identifikohen dy partitë kryesore, por tashmë të flasin fare hapur, thjesht, edhe pse disa herë në mënyrë konfuze për padrejtësinë. Nobelisti rumun, Elie Ëiesel, i mbijetuari i Holokaustit e shpjegonte kështu fenomenin: “Mund të ketë raste kur jemi të pafuqishëm për të parandaluar padrejtësinë, por kurrë nuk duhet të ketë një kohë kur dështojmë të protestojmë”. Për fat, kjo u tejkalua me këtë protestë. Shqiptarët dinë të protestojnë.
Në një plan më të gjerë, historikisht, politika e Ballkanit është e mbarsur me retorikën radikale etno-nacionaliste dhe të ashtuquajturat “stabilitokraci” që shpesh janë të korruptuara. Shqipëria dhe Serbia, dy përfaqësimet më të mëdha të kësaj gjendje, përbëjnë regjime që ofrojnë një stabilitet gjeopolitik sipërfaqësor, e cila duket bukur për Brukselin, porse kanë dëmtuar kontrollet dhe balancat demokratike në vend. Pa vazhduar me shembujt e Beogradit (Expo-27, po ndërtohet pa asnjë transparencë në Serbi), autori kujton se janë dy institucione që nuk e preferojnë tashmë autoritetin e KLSH-së (Kontrollin e Lartë të Shtetit) të kontrollojë në Shqipëri! Kjo po e bën të ardhmen e “Flamingove” që nëse do të organizohen të kenë të nevojshme një ideologji të Qendrës, pasi kjo të jep përparësi të mëdha bashkëpunimi, por edhe artikulime të drejta të të Drejtave Civile dhe kundër narrativave të dikotomisë së tanishme E MajtëE Djathtë. Ideologjia e Qendrës, po ashtu, ul temperaturën gjeopolitike dhe mbi të gjitha e bën më të lehtë mënyrën për Standardizimin e Rrugës drejt Anëtarësimit në BE.
Qendra, këtë, e bën më mirë se dy kahet e tjera dhe shkon natyrshëm me modelin evropian (ndjeshmëria e mjedisit në Shqipëri e tregoi këtë), duke u përqendruar më shumë në kapacitetin institucional burokratik dhe jo në pastërtinë ideologjike të skajeve. Të mos harrojmë edhe faktin që zbatimi i Planit të Rritjes së BE-së kërkon një politikë që do vazhdimësi të Qendrës për të përafruar ligjet e brendshme me tregun e vetëm, të lirë nga luhatjet e paqëndrueshme të populizmit të ekstremit të Majtë ose të ekstremit të Djathtë, kaq shumë të pranishme sot në jetën politike. E më shumë akoma, një Qendër kërkon që në vend të autokratëve, siç kemi ne tashmë liderët në fuqi, të cilët mbahen me klientelizmin dhe patronazhimin politik, të promovojmë qeverisjen teknokrate dhe qëndrueshmërinë demokratike. Dhe, fati më i madh për Qendrën sot është se Ideologjitë e skajeve po braktisen, apo si filozofi bashkëkohor Zhizhek e thotë më troç: “Ideologjia është e fortë pikërisht sepse nuk përjetohet më si ideologji… ne ndihemi të lirë sepse na mungon gjuha për të artikuluar mungesën tonë të lirisë”. Protesta e Flamingove po e shfaq këtë liri. (Homo Albanicus)