Nga Leonard Veizi
Shqipëria është ndër vendet që e ka provuar në mënyrën më dramatike se çfarë ndodh kur armët dalin nga kontrolli i shtetit. Në vitin 1997, pas krizës së rëndë politike dhe sociale që përfshiu vendin, depot ushtarake u plaçkitën dhe qindra mijëra armë ranë në duart e qytetarëve. Ajo që duhej të ishte një pasuri e mbrojtjes kombëtare u shndërrua në një kërcënim për vetë shoqërinë. Armët u përhapën në rrugë, në konflikte private, në veprimtari kriminale dhe për vite me radhë mbetën një plagë e hapur e tranzicionit shqiptar…
…Pikërisht për këtë arsye, 9 Korriku – Dita e Shkatërrimit të Armëve të Zjarrit – ka një domethënie të veçantë edhe për Shqipërinë. Kjo datë nuk është thjesht një simbol ndërkombëtar i luftës kundër përhapjes së armëve të pakontrolluara, por edhe një kujtesë kombëtare për një nga momentet më të vështira të historisë sonë të afërt.
Pas vitit 1997, Shqipëria u përball me një detyrë të jashtëzakonshme: rikthimin e kontrollit mbi arsenalin e humbur dhe largimin e armëve nga duart e personave të paautorizuar. Përmes fushatave të dorëzimit vullnetar, operacioneve të policisë dhe programeve të mbështetura nga partnerët ndërkombëtarë, një pjesë e madhe e armëve u grumbullua dhe u shkatërrua.
Por sfida nuk ishte vetëm kthimi i armëve të shpërndara. Shqipëria trashëgonte edhe një arsenal gjigant të periudhës komuniste: miliona copë municione, armatime të vjetruara dhe depo të mbushura për një luftë që nuk erdhi kurrë. Me kalimin e viteve, vendi nisi një proces të gjerë demontimi dhe asgjësimi të municioneve të tepërta, me ndihmën e organizatave ndërkombëtare dhe vendeve partnere. Ky proces ishte i domosdoshëm jo vetëm për sigurinë kombëtare, por edhe për mbrojtjen e jetës së njerëzve.
Historia shqiptare tregoi se rreziku i armëve nuk qëndron vetëm në përdorimin e tyre në luftë. Edhe një armë e harruar në një depo, një municion i vjetër apo një arsenal jashtë kontrollit mund të kthehet në një kërcënim. Tragjedia e Shpërthimi i Gërdecit ishte një tjetër kujtesë e dhimbshme se procesi i çmontimit të armëve kërkon përgjegjësi maksimale, transparencë dhe standarde të rrepta sigurie.
Por përtej historisë shqiptare, 9 Korriku ngre një pyetje më të madhe: çfarë vlere ka një qytetërim që prodhon gjithnjë e më shumë mjete shkatërrimi?
Njerëzimi ka bërë hapa të jashtëzakonshëm në shkencë, teknologji dhe mjekësi, por e njëjta mendje njerëzore ka krijuar edhe armë që mund të zhdukin qytete të tëra. Nga shpata e lashtë te raketa moderne, historia e armëve është një histori e fuqisë së njeriut për të shkatërruar.
Në emër të sigurisë, shtetet kanë krijuar arsenale gjigante. Por historia ka treguar se armët e tepërta, kur dalin jashtë kontrollit, ushqejnë konflikte, trafik, terrorizëm dhe pasiguri. Ato nuk garantojnë gjithmonë paqe; shpesh krijojnë frikën që justifikon ekzistencën e tyre.
Sigurisht, një botë ku ekzistojnë kërcënime reale nuk mund të imagjinohet pa struktura mbrojtjeje. Shtetet kanë të drejtën dhe detyrimin të mbrojnë qytetarët e tyre. Por ekziston një dallim i madh mes mbrojtjes së arsyeshme dhe një gare të pafund armatimi që shteron burime njerëzore dhe ekonomike.
Shkatërrimi i armëve është më shumë se një proces teknik. Është një deklaratë morale: se jeta ka më shumë vlerë se fuqia për të vrarë. Është një pranim se siguria e vërtetë nuk ndërtohet vetëm me bunkerë, raketa dhe depo municionesh, por me institucione të forta, drejtësi, zhvillim dhe besim shoqëror.
Në fund të fundit, asnjë armë nuk ka ndërtuar një shkollë. Asnjë predhë nuk ka kuruar një të sëmurë. Asnjë arsenal nuk ka sjellë vetvetiu mirëqenie. Armët mund të imponojnë frikë, por nuk mund të krijojnë paqe.
Për Shqipërinë, 9 Korriku është një kujtesë e dyfishtë: një kujtesë e kaosit të vitit 1997 dhe e përgjegjësisë për të mos lejuar që historia të përsëritet. Sepse një shoqëri matet jo vetëm me armët që zotëron, por edhe me guximin për të hequr dorë nga ato që nuk i shërbejnë më jetës.
Dhe ndoshta ky është kuptimi i vërtetë i shkatërrimit të armëve: të shkatërrosh jo vetëm metalin, barutin dhe mekanizmin e vdekjes, por edhe idenë se forca është e vetmja gjuhë me të cilën zgjidhen konfliktet.