Nga Leonard Veizi
Në mbrëmjen e 7 nëntorit 1917, në lumin Neva të Petrogradit, kryqëzori rus Aurora shkrepi një predhë manovre drejt zonës së Pallatit të Dimrit. Nuk ishte një goditje artilerie me objektiv shkatërrimin e ndërtesës. Ishte sinjali për fillimin e sulmit bolshevik. Një e shtënë pa ngarkesë shpërthyese, e cila do të mbetej në histori si simboli i Revolucionit të Tetorit.
Por rëndësia e asaj nate nuk qëndron te topi i Aurorës. Ajo shënoi marrjen e pushtetit nga një parti politike që, pasi rrëzoi Qeverinë e Përkohshme, nuk pranoi më konkurrencën politike dhe ndërtoi një sistem të mbështetur në monopolin e pushtetit, policinë politike dhe eliminimin e kundërshtarëve…
…Bolshevizmi premtoi paqe, tokë dhe bukë. Në vitet që pasuan, Rusia njohu luftën civile, terrorin politik, kolektivizimin e detyruar, urinë dhe sistemin e kampeve të punës. Ky është bilanci historik që duhet të shoqërojë kujtimin e 7 nëntorit.
Rusia në prag të ndryshimit
Në vitin 1917, Rusia ndodhej në një krizë të thellë. Lufta e Parë Botërore kishte dëmtuar rëndë ekonominë, ushtria kishte pësuar humbje të mëdha, ndërsa qytetet përballeshin me mungesën e ushqimeve dhe pakënaqësinë sociale. Perandoria e Romanovëve, pas më shumë se tre shekujsh sundimi, kishte marrë fund në shkurt të atij viti, kur cari Nikolla II u detyrua të abdikonte. Në vend të monarkisë u krijua Qeveria e Përkohshme, e cila premtoi reforma politike dhe zgjedhje për një Asamble Kushtetuese. Por ajo mbeti e dobët dhe e paaftë të përballonte krizën. Vendimi për të vazhduar luftën, vonesat në reformën agrare dhe mungesa e një zgjidhjeje për krizën ekonomike e dobësuan më tej.
Në këtë situatë u rrit ndikimi i bolshevikëve të Vladimir Iliç Leninit. Ata përfituan nga pakënaqësia e punëtorëve, ushtarëve dhe fshatarëve, duke e përqendruar propagandën te tri kërkesa të drejtpërdrejta: paqe, tokë dhe bukë. Por programi bolshevik nuk kufizohej te zëvendësimi i një qeverie të dështuar me një tjetër. Lenini synonte marrjen e pushtetit nga partia e tij dhe vendosjen e një rendi të ri politik, ku bolshevikët do të kishin rolin drejtues dhe vendimtar.
Aurora dhe sulmi ndaj Pallatit të Dimrit
Kryqëzori Aurora, i përfunduar në vitin 1903, ishte pjesë e flotës ruse të Baltikut dhe kishte marrë pjesë në Luftën Ruso-Japoneze. Në vitin 1917 ndodhej në Petrograd për riparime. Ndërkohë, një pjesë e ekuipazhit ishte afruar me lëvizjen revolucionare.
Në mbrëmjen e 7 nëntorit, anija ishte pozicionuar në lumin Neva, pranë Pallatit të Dimrit, selisë së Qeverisë së Përkohshme. Rreth orës 21:45, topi i saj lëshoi një predhë manovre. Kjo e shtënë shërbeu si sinjal për operacionin e marrjes së pallatit.
Ndërkohë, forcat bolshevike kishin nisur të merrnin nën kontroll pikat kryesore të qytetit: urat, stacionet hekurudhore, postën, centralin telefonik dhe institucionet qeveritare. Në operacion morën pjesë Garda e Kuqe, ushtarë të garnizonit të Petrogradit dhe marinarë të lidhur me revolucionin. Pallati i Dimrit mbrohej nga një numër i kufizuar forcash, përfshirë kadetë ushtarakë dhe pjesëtarë të batalionit femëror. Rezistenca ishte e dobët dhe e çorganizuar. Në orët e para të 8 nëntorit, ministrat e Qeverisë së Përkohshme u arrestuan. Kryeministri Aleksandër Kerenski kishte arritur të largohej nga qyteti.
Kështu përfundoi pushteti i Qeverisë së Përkohshme. Në aspektin ushtarak, marrja e Petrogradit nuk ishte një betejë e madhe. Në aspektin politik, megjithatë, ajo pati pasoja që do të ndryshonin historinë e shekullit XX. Prandaj, Revolucioni i Tetorit mund të përkufizohet më saktë si një grusht shteti i organizuar nga bolshevikët, të cilët shfrytëzuan krizën e shtetit dhe dobësinë e qeverisë për të marrë kontrollin e institucioneve.
Nga premtimi te diktatura
Pas marrjes së pushtetit, Lenini shpalli Dekretin për Paqen dhe Dekretin për Tokën. I pari kërkonte përfundimin e luftës, ndërsa i dyti parashikonte kalimin e pronave të mëdha tokësore në dispozicion të fshatarëve. Këto masa i dhanë qeverisë së re mbështetje në një shoqëri të lodhur nga lufta dhe pabarazia.
Por rruga politike që ndoqën bolshevikët u karakterizua shumë shpejt nga përqendrimi i pushtetit. Në janar 1918, Asambleja Kushtetuese, e zgjedhur me votë, u shpërnda me forcë pasi bolshevikët nuk arritën të siguronin shumicën. Ishte një nga shenjat e para se konkurrenca politike nuk do të lejohej të kufizonte pushtetin e partisë.
Në mars 1918, Rusia nënshkroi Traktatin e Brest-Litovskut dhe doli nga Lufta e Parë Botërore, duke pranuar humbje të mëdha territoriale. Më pas vendi u përfshi në një luftë civile që zgjati deri në vitin 1922. Ushtria e Kuqe luftoi kundër forcave të Bardha dhe kundërshtarëve të tjerë të regjimit. Gjatë kësaj periudhe, si dhe në vitet pas saj, terrori politik u bë një instrument i rëndësishëm i qeverisjes.
Nën Stalinin, sistemi u zgjerua dhe u bë edhe më represiv. Kolektivizimi i detyruar i bujqësisë, spastrimi i kundërshtarëve politikë, deportimet dhe sistemi i kampeve të punës Gulag shkaktuan miliona viktima. Uria e viteve 1932–1933 në Ukrainë, e njohur si Holodomor, ishte një nga tragjeditë më të rënda të kësaj periudhe.
Kështu, premtimet fillestare për barazi dhe drejtësi sociale u shoqëruan me një realitet politik ku prona private u kufizua ose u eliminua, ekonomia u vu nën kontrollin e shtetit dhe individi humbi një pjesë të madhe të lirive të tij. Pushteti nuk u shpërnda te punëtorët, siç pretendonte doktrina, por u përqendrua në strukturat drejtuese të Partisë Komuniste.
Nga Petrogradi në Tiranë
Në vitin 1922 u krijua Bashkimi i Republikave Socialiste Sovjetike. Shteti i ri do të shndërrohej në një nga fuqitë kryesore të botës dhe do të ndikonte për dekada në zhvillimet politike të shumë vendeve, veçanërisht në Evropën Lindore.
Modeli sovjetik u eksportua edhe në Shqipëri. Pas Luftës së Dytë Botërore, komunistët morën pushtetin dhe vendosën një regjim njëpartiak, i cili zgjati deri në vitin 1991. Për 45 vjet, shoqëria shqiptare jetoi nën kontrollin e plotë të shtetit dhe të Partisë së Punës.
Burgosjet politike, internimet, pushkatimet, konfiskimi i pronës private, ndalimi i institucioneve fetare dhe kufizimi i lirisë së shprehjes ishin pjesë e mekanizmit të diktaturës. Përvoja shqiptare nuk ishte identike me atë sovjetike, por kishte të njëjtat tipare themelore të sistemit: monopolin politik, kontrollin ideologjik dhe ndëshkimin e kundërshtimit.
Për këtë arsye, 7 nëntori nuk është thjesht një datë në historinë ruse. Ai shënon edhe fillimin e një procesi historik që ndikoi drejtpërdrejt në fatin e Shqipërisë dhe të shumë vendeve të tjera.
Aurora në muze
Sot kryqëzori Aurora është muze në Shën Petersburg. Anija që u bë simbol i Revolucionit të Tetorit ruhet si një objekt i rëndësishëm i historisë detare dhe politike ruse.
Por historia e saj nuk duhet shkëputur nga ajo që pasoi. Revolucioni i vitit 1917 nuk solli një sistem demokratik dhe as një pushtet të kontrolluar nga shumica e qytetarëve. Ai hapi rrugën për një regjim që e justifikoi monopolin politik me emrin e klasës punëtore dhe përdori dhunën shtetërore për të ruajtur pushtetin. Mësimi i kësaj date nuk është se çdo kërkesë për barazi sociale çon domosdoshmërisht në diktaturë. Mësimi është se asnjë projekt politik, pavarësisht premtimeve që bën, nuk mund të justifikojë shfuqizimin e pluralizmit, eliminimin e kundërshtarit dhe përqendrimin e pakufizuar të pushtetit.
Aurora mbetet në muze. Regjimi që ndihmoi të vinte në pushtet i përket historisë. Por pasojat e tij vazhdojnë të jenë pjesë e kujtesës politike të vendeve që e përjetuan diktaturën komuniste.