SHBA ka zgjatur armëpushimin me Iranin. Por a do të përparojnë negociatat me Iranin apo konflikti do të thellohet? Disa skenarë janë të mundshëm. Për këtë, nga pikëpamja amerikane, duhet të përmbushen 15 kërkesa, dy prej të cilave janë me interes të veçantë. Ato janë, që Irani të dorëzojë uraniumin e pasuruar dhe të heqë dorë nga pasurimi i mëtejshëm, dhe që Teherani të hapë Ngushticën e Hormuzit për trafikun detar dhe të mos mbledhë tarifa tranziti.
Në fillim të prillit, Irani paraqiti një plan me dhjetë pika brenda të cilit janë në fokus disa kërkesa nga pala iraniane. Kështu, kërkohet që SHBA-ja dhe Izraeli të heqin dorë në shtigje afatgjatë nga sulmet ndaj Iranit. Meqenëse armëpushimi vlen edhe për Libanin dhe milicinë pro-iraniane Hezbollah, Teherani kërkon më tej që asetet iraniane të zhbllokohen dhe sanksionet të hiqen.
Të dyja palët në këtë konflikt duan ta paraqesin marrëveshjen mbi kërkesat kryesore si një sukses. Por në të kaluarën, negociatat mbi programin bërthamor të Iranit në veçanti kanë rezultuar jashtëzakonisht komplekse. Wall Street Journal dhe CNN raportuan se informacioni i fundit kishte të bënte me periudhën kohore për të cilën Irani do të duhej të hiqte dorë nga pasurimi i uraniumit – Uashingtoni thuhet se kërkoi 20 vjet, Irani ofroi pesë vjet.
Për Presidentin e SHBA-së Donald Trump, do të jetë gjithashtu çështje e paraqitjes së marrëveshjes si më të mirë se marrëveshja bërthamore e Iranit nga e cila ai u tërhoq në vitin 2018. Megjithatë, Teherani mund të konsiderojë se të paturit e një bombe bërthamore siguron mbrojtje më të mirë kundër sulmeve të ardhshme. Por ai ka kuptuar gjatë kësaj lufte se çfarë presioni mund të ushtrojë vetëm përmes kontrollit të Ngushticës së Hormuzit.
Është e mundur që situata aktuale të zgjasë për ca kohë: SHBA-ja dhe Irani vazhdojnë të dërgojnë kërcënime të ndërsjella, pa shkelur armëpushimin që ka qenë në fuqi që nga 8 prilli.
Në thelb, ultimatumi i Presidentit të SHBA-së Donald Trump duhet të skadojë këtë të martë në mbrëmje (22 prill) sipas kohës së Uashingtonit. Megjithatë, në një intervistë me agjencinë e lajmeve Bloomberg, Trump tha se armëpushimi përfundon “të mërkurën në mbrëmje sipas kohës së Uashingtonit”, pra natën nga e mërkura në të enjte. Kjo i dha atij dhe Iranit më shumë kohë dhe mundësi për t’u rikthyer në negociata.
Nëse është gati të shtyjë ultimatumin e tij, presidenti amerikan dha përgjigje kontradiktore në lidhje me këtë: “Nëse nuk ka marrëveshje, luftimet do të vazhdojnë” tha ai dhe shtoi, “nëse duhet ta bëjmë, atëherë do ta bëja”.
Në rast të vazhdimit të armëpushimit pa negociata zyrtare për paqe, bllokada dypalëshe e Ngushticës së Hormuzit do të vazhdonte. Irani aktualisht nuk lejon anijet të kalojnë nëpër këtë kalim detar midis Gjirit Persik dhe Gjirit të Omanit – me pasoja dramatike për ekonominë botërore, sepse që nga fillimi i luftës, vendet e Gjirit Persik nuk mund të transportojnë më naftë dhe gaz të lëngshëm nga deti.
Mungesa e karburantit do të përkeqësohej më tej, ndërkohë që në BE po diskutohet me të madhe se si të veprohet në rast të mungesës së karburanteve për avionë. Kështu, Irani mban një instrument të fuqishëm në duart e tij për të ushtruar presion mbi Trump. Si rezultat i luftës, inflacioni u rrit edhe në SHBA. Ky trend ndoshta do të vazhdonte me vazhdimin e bllokadës.
Por Trump ka edhe një tjetër kartë të fortë në dorë, që e përdor për të ushtruar presion, e të cilën nuk e kishte para raundit të parë të negociatave në Pakistan. Ai ka bllokuar Ngushticën e Hormuzit, ushtria amerikane po e pengon Iranin të shesë naftën e tij – me pasoja përkatëse për ekonominë tashmë të dëmtuar të vendit.
Eksperti i Lindjes së Mesme Hans-Jakob Schindler i Qendrës Ndërkombëtare për Kundër-Terrorizëm e quajti bllokadën amerikane të Ngushticës së Hormuzit “një mjet jashtëzakonisht të fuqishëm për presion financiar” në një deklaratë për programin e dytë të televizionit publik gjerman ZDF. Sipas tij, amerikanët treguan se e marrin seriozisht bllokadën duke sekuestruar një anije iraniane.
Në rast se mosmarrëveshjet dhe mosbesimi midis SHBA-së dhe Iranit rezultojnë të pakapërcyeshme për momentin, Trump ka kërcënuar me pasoja drastike: nga shkatërrimi i të gjitha termocentraleve dhe urave në Iran, deri në shkatërrimin e “një qytetërimi të tërë”.
Sa larg do të shkojnë Amerika dhe Izraeli me këto kërcënime në rast dështimi mbetet për t’u parë. Mund të supozohet se Shtetet e Bashkuara, përveç sulmeve të reja ajrore ndaj Iranit, do të mbajnë një bllokadë të anijeve dhe porteve iraniane, në mënyrë që ta kthejnë ndoshta mjetin më efektiv të presionit të Iranit në këtë luftë kundër vetë Teheranit.
Në atë rast, Irani ndoshta do të përpiqet të rrisë presionin mbi SHBA-në, vendet perëndimore dhe vendet e Gjirit Persik duke bllokuar Ngushticën e Hormuzit. Në luftimet e deritanishme, Irani ka sulmuar edhe objektet e naftës dhe gazit në vendet fqinje të Gjirit Persik në mënyrë që t’i ndëshkojë ato për aleancën e tyre me SHBA-në dhe kështu të rrisë koston e kësaj lufte.
Nuk dihet se sa raketa dhe dronë ka ende Irani. Gazeta New York Times raportoi të dielën se zyrtarët amerikanë thanë se Irani ende ka 40 përqind të dronëve të tij, 60 përqind të raketahedhësve të tij dhe 70 përqind të raketave. Përveç kësaj, sipas Institutit për Studimin e Luftës, Garda Revolucionare e Iranit po u kërkon aleatëve të saj rajonalë të bashkohen në sulme të reja ndaj Izraelit, shteteve të Gjirit dhe SHBA-së nëse shpërthen përsëri lufta./DW/