Ai i mbijetoi katër mjekëve të tij.
David Hockney, gjeniu britanik i artit modern, e jetoi duhanin jo si ves të fshehur, por si një formë ekzistence estetike, një shoqërues i pandarë i jetës së tij. Madje, në shtëpi mbante rreth 2,000 cigare “për raste emergjente”.
Kjo pasion e ka futur në përplasje me autoritetet e Metros së Parisit dhe institucione të tjera. A ishte një mbështetje sociale? Një reagim frojdian ndaj të atit? Apo thjesht një kënaqësi e pastër që ai nuk e justifikonte fare? Dhe pse i pëlqente kaq shumë t’i shkruante Guardian-it për këtë?
Në një autoportret të fundit që u ekspozua sa ishte gjallë, në retrospektivën e Parisit më 2025, Hockney paraqitet në një efekt Droste: figura mban një pikturë ku figura mban një pikturë. Në njërën dorë mban penelin, në tjetrën një cigare. Si një zinxhir i pafund që mund të vazhdonte të digjej në pafundësi.
Piktura titullohet Play within a Play within a Play and Me with a Cigarette, dhe shkaktoi një përplasje me autoritetet e Metros së Parisit, të cilët refuzuan që imazhi të përdorej në reklamat e ekspozitës, pasi shkelte rregullat kundër promovimit të duhanit. “Nuk ka kufij për ndërhyrjen e atyre që na drejtojnë jetën,” tha Hockney. “Arti ka qenë gjithmonë rrugë e lirisë së shprehjes, dhe ky është një vendim i zymtë.”
Hockney shpesh e quante burokracinë “armikun e tij të përhershëm” dhe mbante një distinktiv ku shkruhej: “T’i japim fund ndërhyrjes së tepërt sa më shpejt”.
Çështja nëse arti i tij e romantizonte duhanin mbetet e hapur, pasi, edhe pse i veshur me elegancë dhe stil të hollë, Hockney nuk jepte përshtypjen e një njeriu në shëndet të mirë.
Një fotografi e vitit 1962, gjatë kohës në Royal College of Art, e tregon të ri, të mbushur trupërisht, me këmishë dhe kollare si një nxënës i ardhur nga një shkollë provinciale, i mbuluar me bojë, i përqendruar dhe duke pirë duhan. Në atë periudhë ai nuk pati përvojë të lehtë në akademi, ku bashkëstudentët talleshin me theksin e tij nga Bradford. “Shikoja veprat e tyre dhe mendoja: nëse do pikturoja kështu, do të rrija i heshtur,” thoshte më vonë.
Nëse duhanin do ta shohim si mbështetje sociale, mund të thuhet se varësia e tij lidhej me këtë ndjenjë të hershme të përjashtimit. Një lexim frojdian mund ta shpjegojë edhe si reagim ndaj figurës së të atit, i cili e urrente duhanin shumë përpara se shkenca ta konfirmonte dëmin e tij. I ati vdiq nga një atak kardiak, dhe Hockney shpesh përmendte biskotat me çokollatë si “fajtorët e vërtetë”.
Për të, duhani mund të ketë qenë edhe një formë vetëpërkufizimi artistik, një mënyrë për t’u lidhur me figurat e mëdha të artit që pinin duhan, si Picasso apo Monet. Por nëse e shihje nga këndvështrimi i tij, nuk kishte nevojë për shpjegime: ai pinte sepse e donte vërtet, dhe e bënte këtë vazhdimisht.
Për pjesën më të madhe të jetës së tij si duhanpirës, kundërshtarët e vetëm ishin mjekët që i kërkonin të ndalonte. Ai mburrej se kishte “mbijetuar katër prej tyre”.
Hockney ishte hapur homoseksual që në vitet ’50, pas një ekspozite të impresarios rus të baletit Diaghilev, për të cilin tha më vonë: “Ai ishte homoseksual dhe e pranonte plotësisht veten, dhe mendova: kështu do të bëj edhe unë.” Ai shpesh krahasonte tolerancën ndaj orientimeve seksuale me intolerancën ndaj duhanit, duke argumentuar se shoqëria duhet të jetë e kujdesshme kur vendos çfarë të pranojë dhe çfarë jo.
Ai mbante shpesh 2,000 cigare në shtëpi “për raste urgjente”.
Vetëm në fillim të viteve 2000, kur nisi fushata për ndalimin e duhanit në pub-e, Hockney u bë aktiv në mbrojtje të tij si “e drejtë e padiskutueshme”. Ai organizoi edhe një protestë në konferencën e Partisë Laburiste rreth vitit 2005, me pankarta ku shkruhej “Vdekja na vjen të gjithëve”.
Ai i shkruante vazhdimisht Guardian-it, gjithmonë me të njëjtin shqetësim. Në vitin 2004 pyeste pse mjekësia ishte kaq e sigurt për dëmin e duhanit, duke sjellë si shembull Margaret Thatcher dhe bashkëshortin e saj duhanpirës, të cilët jetuan gjatë. Në vitin 2007 e quajti Britaninë një “vend të zymtë dhe të vogël”, duke e krahasuar me një sallë smoking-u në Baden-Baden.
Në vitin 2008 kritikoi BBC-në dhe “agjendën e saj pa tym”, si dhe politikën shëndetësore që e krahasoi me moralizimin e tepruar viktorian.
Sigurisht, duhani nuk është as i mençur dhe as i padëmshëm, dhe jeta e gjatë e Hockney-t do të kishte qenë më e lehtë pa problemet shëndetësore të mëvonshme, përfshirë një mini-infarkt në vitin 2012.
Por në veprat e tij të fundit ai pikturoi edhe kujdestarin e tij, Thomas Mupfupi, me një ndjeshmëri dhe ngrohtësi të tillë, sa është e vështirë të thuash se Hockney ishte i pakënaqur me zgjedhjet e tij jetësore. Për të, duhani ishte pjesë e një jete të jetuar me këmbëngulje të plotë – dhe ndoshta, siç do të thoshte ai vetë, pa tym nuk ka zjarr.