Nga garat e kafesë te çmimet letrare, duket se Kina po përpiqet të kufizojë ndikimin ndërkombëtar të Tajvanit.
Kur libri ‘Ditar udhëtimi në Tajvan’, nga autorja tajvaneze Yang Shuang-zi, fitoi Çmimin Ndërkombëtar Booker të vitit 2026, kjo shënoi një përparim historik në skenën botërore. Por pas këtij triumfi fshihej një realitet i ashpër gjeopolitik.
Në skenë, Lin King, e cila e përktheu librin në anglisht, foli për ankthin që mbizotëron mbi Tajvanin, ku ajo kaloi pjesën më të madhe të fëmijërisë së saj.
‘Në vitin 2022, kur Rusia pushtoi Ukrainën, mora një vendim të vetëdijshëm për të ndaluar përkthimin verbërisht të veprave në gjuhën kineze dhe, për të ardhmen e afërt, për të përkthyer vetëm tekste nga Tajvani. Do të vazhdoj ta bëj këtë deri në ditën kur sovraniteti i atdheut tim të mos shihet më si provokim apo shaka — deri sa asnjë person që flet anglisht të mos më thotë më: ‘Me të vërtetë duhet të vij e të të vizitoj në Tajvan ndërsa ai ende ekziston’,” tha ajo në fjalën e pranimit.
Letërsia dhe politika
“Ditar udhëtimi në Tajvan” ndjek një shkrimtare të re japoneze që udhëton në Tajvan — atëherë koloni japoneze — në maj 1938 si pjesë e një turneu zyrtar ligjëratash të sponsorizuar nga qeveria. Ndërsa ajo provon ushqimin lokal në rrugë me përkthyesen saj tajvaneze, zhvillohet një afërsi subtile mes tyre. Rrëfimi përqendrohet në historinë e Tajvanit më shumë sesa në konceptin e ‘Kinës së Madhe’ të preferuar nga Pekini.‘Letërsia dhe politika janë të lidhura drejtpërdrejt,’ i tha Yang DW-së. ‘Politika përcakton ndarjen e burimeve, dhe ndarja e burimeve përcakton se cilat vepra promovohen, lavdërohen pa masë dhe etiketohen si “letërsi e mirë”. “Nuk ekziston ideja që politika mund të mbahet thjesht larg.”
Disa ditë pas njoftimit të fituesit të Çmimit Ndërkombëtar Booker 2026, Zyra Kineze për Çështjet e Tajvanit u përgjigj duke deklaruar sa vijon: “Shkrimtarët në të dyja anët e Ngushticës së Tajvanit duhet të mbështesin me vendosmëri një perspektivë kombëtare, të respektojnë faktet historike dhe të përballen drejtpërdrejt me vuajtjet e mëdha të shkaktuara popullit kinez […] nga lufta agresive dhe fashizmi i Japonisë.”
“Nga këndvështrimi i Kinës, ata nuk duan të shohin që zëri i Tajvanit të fitojë rëndësi,” tha Yang.
Libri i saj tregon se kultura tajvaneze formohet nga rrjedha të shumta historike — veçanërisht ato vendase, kolonializmi japonez dhe ndikimet lokale Han — në vend që të jetë thjesht një “degë e kulturës kineze”.
Gjatë turneut prezantues të Yang në Gjermani në tetorin e kaluar, një ngjarje e mbajtur në Literaturhaus në Mynih, në jug të Gjermanisë, shkaktoi polemikë kur përkthyesi i shkrimtares përmblodhi disa deklarata në lidhje me Tajvanin, Kinën, historinë dhe politikën. Përkthyesi më pas pranoi se kishte pasur mungesa dhe boshllëqe në përkthim, por mohoi se kishte lënë qëllimisht jashtë përmbajtje për shkak të pikëpamjeve të tij politike ose situatës në Tajvan.
Tajvani dhe Kina
Pekini pretendon se Tajvani është një provincë kineze dhe prej kohësh ka kërcënuar se do të përdorë forcën për ta sjellë ishullin nën kontrollin e tij. Presidenti i zgjedhur në mënyrë demokratike i Tajvanit ka hedhur poshtë pretendimin e Pekinit se ligjet e tij zbatohen në Tajvan.
Që nga viti 1949, Tajvani gëzon faktikisht pavarësi, duke ruajtur qeverinë, ushtrinë dhe sistemin e vet ligjor, ndërkohë që përballet me presion të vazhdueshëm ushtarak nga Pekini.
A është kjo ndërhyrje ndërkombëtare nga Kina?
Monitorimi i Kinës mbi angazhimin ndërkombëtar të tajvanezëve shkon shumë përtej thjesht komenteve të bëra në një ceremoni çmimesh letrare.
“Objektivat e shtypjes dhe ngacmimit janë kryesisht individë të deklaruar, aktivistë të mërguar, organizatorë të diasporës, si dhe anëtarët e familjeve të tyre dhe të afërmit që kanë mbetur në vend,” tha Dr. Yan-ho Lai, hulumtues i lartë në Qendrën për Ligjin Aziatik të Georgetown. “Në sytë e Republikës Popullore të Kinës (RPK), këto grupe paraqesin një kërcënim për sigurinë e regjimit, pasi janë në gjendje të amplifikojnë zërat e pakënaqur dhe të sjellin në vëmendjen e Perëndimit një narrativë alternative për Kinën.
Në prill të këtij viti, barista tajvaneze Lin Shao-hsing, e njohur gjithashtu si Bala, fitoi Kampionatin Botëror të Latte Art 2026 në Shtetet e Bashkuara. Pak më vonë, të gjitha referencat për Tajvanin në lidhje me fitoren e Balas u hoqën nga faqja zyrtare e Kampionateve Botërore të Kafesë.
Tani në faqen e internetit thuhet se Bala përfaqësoi ‘ekipin e Tajpeit kinez’, një term që përdoret shpesh në garat ndërkombëtare, si Lojërat Olimpike, për t’u referuar Tajvanit, por që pothuajse kurrë nuk përdoret në vetë Tajvan.
Sipas një sondazhi të kryer në vitin 2026 nga Qendra për Studime Zgjedhore në Universitetin Kombëtar Chengchi, shumica dërrmuese e popullsisë së Tajvanit identifikohet si “tajvaneze”, ndërsa vetëm 2.5 për qind identifikohen si kinezë.
Në vitin 2024, sipas raportimeve, Kina planifikoi të inskenonte një ‘aksident automobilistik’ gjatë vizitës së Zëvendëspresidentes së Tajvanit, Hsiao Bi-khim, në Pragë, kryeqytetin çek. Zyrtarë të inteligjencës çeke u thanë mediave lokale se ky incident ishte pjesë e një plani shumë më të gjerë dhe gjithnjë e më agresiv, të zbatuar nga diplomatë dhe agjentë inteligjence kinezë që operonin nga ambasada kineze në Pragë.
Në fillim të tetorit të këtij viti, FBI raportoi se autoritetet kishin arrestuar një grua në Kaliforni për spiunazh të dyshuar ndaj djalit të presidentit të Tajvanit. Sipas Departamentit të Drejtësisë së SHBA-së, kjo grua kishte udhëtuar në Seattle në vitin 2025 me urdhër nga Pekini për të monitoruar djalin e presidentit të Tajvanit dhe familjen e tij, duke bërë fotografi, duke xhiruar video dhe duke mbledhur informacione mbi targat e automjeteve.
Në një konferencë për shtyp më 6 tetor, Ministria e Jashtme e Kinës deklaroi se ajo “kundërshton në mënyrë sistematike histerinë mediatike rreth të ashtuquajturve ‘spiunë kinezë’, si dhe fushatat e njollosjes dhe shpifjes kundër Kinës”.
“Kjo pasqyron dykuptimësinë dhe kufizimet e së drejtës ndërkombëtare: fakti që Republika Popullore e Kinës përdor fuqinë e saj të butë për të kufizuar dukshmërinë e Tajvanit mund të mos bjerë drejtpërdrejt brenda fushës së së drejtës ndërkombëtare, pasi Tajvani nuk njihet nga organizmat ndërkombëtare si shtet sovran,” tha Dr. Lai./DW-ad