Nga Monada Mehmetaj, Strasburg
Bashkimi Evropian ka ndërmarrë një hap të rëndësishëm drejt forcimit të politikave të tij të migracionit, duke miratuar një qëndrim të unifikuar për një rregullore të re që përshpejton dhe standardizon procedurat e kthimit të shtetasve të vendeve të treta me qëndrim të paligjshëm në territorin e BE-së. Vendimi i Këshillit, i cili do të shërbejë si bazë për negociatat me Parlamentin Evropian, vjen në një moment kur vendet anëtare po kërkojnë mjete më efikase për të menaxhuar flukset migratore dhe për të rritur shkallën e ekzekutimit të vendimeve të kthimit.
Sipas statistikave zyrtare, tre nga katër persona ndaj të cilëve është lëshuar një urdhër kthimi nuk largohen realisht nga territori i Bashkimit Evropian. Ky nivel i ulët i zbatimit ka shtyrë institucionet evropiane të harmonizojnë legjislacionin dhe të forcojnë mjetet në dispozicion të autoriteteve kombëtare.
Qëllimet e rregullores së re
Rregullorja e propozuar synon:
•krijimin e një sistemi të përbashkët të kthimeve për të gjitha shtetet anëtare,
•përshpejtimin e procedurave administrative,
•forcimin e detyrimeve të personave me qëndrim të paligjshëm,
•rritjen e efikasitetit të ekzekutimit të vendimeve,
•zgjerimin e bashkëpunimit me vendet e treta.
Ministri danez i Emigracionit dhe Integrimit, Rasmus Stoklund, deklaroi se rregullorja “përbën një hap të domosdoshëm për rritjen e efektivitetit të sistemit të kthimeve”, duke shtuar se vendet anëtare do të kenë “një gamë më të gjerë mjetesh ligjore dhe praktike”.
Detyrime të rrepta për personat me qëndrim të paligjshëm
Rregullorja e re vendos një sërë detyrimesh të reja për të gjithë personat që ndodhen në BE pa dokumentacion të rregullt. Sipas dispozitave:
1. Detyrimi i menjëhershëm për largim
Individët që marrin vendim kthimi duhet të largohen nga territori i BE-së brenda afatit të përcaktuar, pa penguar apo vonuar procedurat.
2. Bashkëpunim i detyrueshëm me autoritetet
Kjo përfshin:
•paraqitjen e dokumenteve identifikuese,
•dhënien e të dhënave biometrike,
•ofrimin e të dhënave të sakta personale,
•moskundërshtimin mashtrues të procedurës.
3. Qëndrim në dispozicion të autoriteteve
Personat që presin ekzekutimin e vendimit mund të detyrohen të paraqiten periodikisht pranë autoriteteve kompetente.
Mosrespektimi i këtyre detyrimeve mund të sjellë pasoja të rënda, përfshirë:
•uljen ose heqjen e përfitimeve sociale,
•refuzimin ose tërheqjen e lejeve të punës,
•vendosjen e sanksioneve penale, përfshirë burgimin.
Qendrat e kthimit në vendet e treta
Rregullorja parashikon krijimin e të ashtuquajturave qendra kthimi në vende të treta, në bazë të marrëveshjeve të posaçme midis BE-së ose shteteve anëtare dhe këtyre vendeve. Qendrat do të shërbejnë si pika tranziti për personat me vendim kthimi deri në transferimin e tyre përfundimtar në vendin e origjinës ose në një vend tjetër që pranon t’i strehojë.
Marrëveshjet e tilla do të jenë të vlefshme vetëm nëse vendet përkatëse:
•respektojnë standardet ndërkombëtare të të drejtave të njeriut,
•zbatojnë parimin e mos-kthimit,
•ofrojnë kushte të sigurta dhe të denja për qëndrim.
Këto qendra mund të funksionojnë si destinacion i përkohshëm ose përfundimtar, në varësi të marrëveshjes ndërmjet palëve.
Masa të posaçme për individët që paraqesin rrezik për sigurinë
Rregullorja parashikon masa më të forta për personat që cilësohen rrezik për sigurinë kombëtare apo rendin publik.
Këto masa përfshijnë:
•ndalime hyrjeje më të gjata se dhjetë vjet,
•ndalime hyrjeje pa afat, në rastet më të rënda,
•periudha të zgjatura paraburgimi deri në ekzekutimin e vendimit të kthimit.
Qëllimi është të garantohet se individët që paraqesin rrezik real nuk do të mund të shmangin procesin duke lëvizur brenda territorit të BE-së.
Njohja reciproke e vendimeve të kthimit
Një nga risitë kryesore të rregullores është vendosja e mekanizmit të njohjes reciproke. Shtetet anëtare do të jenë në gjendje të zbatojnë drejtpërdrejt një vendim kthimi të lëshuar nga një vend tjetër i BE-së, pa kryer procedura të reja.
Megjithëse aktualisht mekanizmi nuk është detyrues, Komisioni Evropian do të vlerësojë efektivitetin e tij pas dy vitesh dhe, sipas nevojës, mund të propozojë ta bëjë të detyrueshëm për të gjitha shtetet anëtare.
Urdhri Evropian i Kthimit (ERO)
Për të lehtësuar zbatimin e vendimeve, rregullorja prezanton Urdhrin Evropian të Kthimit, një formular standard që përmban të dhënat kryesore të vendimit të kthimit. Të gjitha shtetet anëtare do të jenë të detyruara ta regjistrojnë ERO-në në Sistemin e Informacionit Shengen (SIS).
Kjo do të:
•rrisë transparencën,
•përshpejtojë shkëmbimin e informacionit,
•lehtësojë zbatimin e vendimeve për personat që lëvizin nga një shtet në tjetrin.
Shtetet anëtare kanë rënë dakord që ERO të bëhet funksional brenda dy vitesh nga hyrja në fuqi e rregullores.
Implikimet e rregullores: pritshmëritë dhe debatet
Rregullorja pritet të:
•rrisë ndjeshëm shkallën e kthimeve,
•forcojë besimin mes vendeve anëtare,
•reduktojë ngarkesën mbi sistemet kombëtare të azilit,
•përmirësojë menaxhimin e kufijve.
Megjithatë, organizatat e të drejtave të njeriut kanë shprehur shqetësime për:
•rritjen e periudhave të ndalimit,
•potencialin për kufizim të të drejtave të migrantëve,
•mundësinë e abuzimeve në qendrat e kthimit në vendet e treta,
•sfidat ligjore që mund të lindin nga zbatimi i detyrueshëm i njohjes reciproke.
Debati politik pritet të intensifikohet përpara votimit final në Parlamentin Evropian.
Hapat e ardhshëm
Tashmë që Këshilli ka miratuar qëndrimin e tij, procesi kalon në fazën e negociatave me Parlamentin Evropian. Vetëm pas arritjes së një marrëveshjeje mes dy institucioneve, rregullorja do të miratohet përfundimisht dhe do të zbatohet në të gjithë Bashkimin Evropian.
Rregullorja e kthimit plotëson Paktin për Migracionin dhe Azilin, i miratuar në qershor 2024 dhe i planifikuar të zbatohet nga qershori i vitit 2026. Së bashku, këto instrumente synojnë krijimin e një arkitekture të plotë dhe funksionale për menaxhimin e migracionit në BE.