Viti 1937 shënon një pikë kthese të veçantë në historinë kulturore të Shqipërisë. Në këtë kohë, vendi ndodhej nën Monarkinë e Zogut I, periudhë në të cilën shteti shqiptar po përpiqej të ndërtonte identitetin e vet modern, institucionet dhe imazhin e tij ndërkombëtar. Në këtë panoramë të një Shqipërie që kërkonte të afirmohej në Europë, Butrinti u shndërrua në një prej pasurive më të çmuara arkeologjike që e prezantoi vendin në hartën kulturore të botës.
Edhe pse ruante shtresëzime mijëravjeçare – që nga qytetërimi helenistik, romak dhe bizantin – Butrinti deri në fillim të shekullit XX ishte pothuajse një sit i harruar, i përfshirë nga vegjetacioni dhe i pakërkuar nga studiuesit. Interesimi për të ndryshoi gradualisht pas viteve 1920, kur udhëtarë, studiues europianë dhe arkeologë të njohur nisën ta shihnin Shqipërinë si një hapësirë të paprekur për kërkimet historike.
Me ardhjen e Mbretit Zog I, shteti shqiptar filloi të ndërtonte politika të reja kulturore dhe administrative. Një prej prioriteteve të monarkisë ishte prezantimi i Shqipërisë si vend me trashëgimi të pasur antike, për të fituar prestigj dhe për të tërhequr interes ndërkombëtar.
Në këtë kontekst, arkeologjia u bë një mjet i rëndësishëm diplomatik dhe shkencor. Shteti mbretëror filloi të japë leje zyrtare për ekspedita të njohura të huaja, duke u përpjekur të krijonte një imazh modern dhe të civilizuar të Shqipërisë.
Pikërisht në këtë atmosferë ndodhi zhvillimi më i rëndësishëm: nisja e gërmimeve të mëdha sistematike në Butrint. Ekspedita më e njohur ishte ajo e udhëhequr nga Lorenzo G. Cunningham dhe arkeologë të tjerë britanikë, e cila u mbështet nga Instituti Britanik i Romës dhe mori miratimin e mbretërisë shqiptare.
Në vitin 1937, ky aktivitet arkeologjik kishte arritur kulmin e tij të parë:
U dokumentuan pjesë të rëndësishme të qytetit antik;
U pastruan monumente të mëdha si teatri, vila romake, bazilika paleokristiane;
U realizua një ekspozim i sitit që e bëri atë më të aksesueshëm për vizitorët e huaj.
Gërmimet u publikuan në revistat e njohura europiane të arkeologjisë, duke vendosur Butrintin në qendër të vëmendjes shkencore ndërkombëtare.
Lindja e turizmit kulturor ndërkombëtar në Shqipëri
Viti 1937 shënon gjithashtu fillimin e një turizmi kulturor europian drejt Shqipërisë. Gazeta dhe revista të huaja publikuan shkrime mbi sitet arkeologjike të vendit, me Butrintin si një nga atraksionet kryesore. Udhëtarë, diplomatë, profesorë universitetesh dhe entuziastë të antikitetit nisën të përfshijnë Butrintin në itineraret e tyre ballkanike.
Monarkia e Zogut e shfrytëzoi këtë interes të ri. Edhe pse infrastruktura turistike ishte ende e kufizuar, u organizuan vizita zyrtare, ture kulturore dhe prezantime zyrtare të gjetjeve arkeologjike për mysafirët e huaj. Këto përpjekje dëshmonin qartë synimin e shtetit shqiptar për ta shndërruar trashëgiminë historike në një formë të parë të diplomacisë kulturore.
Zbulimet e viteve 1930 dhe dokumentimet që u bënë në këtë periudhë krijuan një bazë të re për interpretimin e Butrintit. Qyteti antik u pa jo vetëm si një monument i së kaluarës mesdhetare, por si një pjesë e identitetit kulturor shqiptar, një element i historisë që i lidhte shqiptarët me rrënjët e tyre të lashta në Adriatik.
Në raportet zyrtare të asaj kohe, Butrinti përmendej si një nga dëshmitë më të fuqishme të kulturës së hershme të vendit dhe si model i potencialit turistik të Shqipërisë.
Kjo periudhë vendosi themelet e zhvillimit të mëvonshëm të Butrintit si një nga sitet më të rëndësishme arkeologjike të Mesdheut dhe më pas, si Trashëgimi Botërore e UNESCO-s. Pa përpjekjet dhe zbulimet e vitit 1937, historia moderne e Butrintit nuk do të kishte marrë formën që njohim sot.