Last Updated on 29/03/2026 by Fernada
Dukej e humbur përgjithmonë: një pemë me trung të tharë, pa jetë në dukje, që papritur fillon të nxjerrë sytha të rinj. Çfarë fshihet pas kësaj specieje që duket sikur ka mësuar të “ringjallet”?
Në vitin 2020, në thellësitë e pyjeve tropikale të Queensland-it në Australi, një grup shkencëtarësh u përball me një mister të vërtetë botanik. Ata zbuluan një pemë të vogël me gjethe të errëta dhe lule të bardha delikate. Emri i saj është Rhodamnia zombi dhe nuk lidhet me filmat horror, por përshkruan një realitet biologjik tronditës: bima është ende gjallë, por e bllokuar në një gjendje që nuk i lejon të rritet apo të riprodhohet. Sot, një studim i ri i publikuar në Austral Ecology paralajmëron se kjo “pemë zombie” mund të jetë vetëm një brez larg zhdukjes.
Ndryshku i mirtës: kërpudha që i kthen bimët në “të gjalla të vdekura”
Specia Rhodamnia zombi u identifikua për herë të parë rreth gjashtë vite më parë në një zonë të pasur me biodiversitet në Queensland. Që nga ajo kohë, situata është përkeqësuar ndjeshëm: rreth 10% e këtyre pemëve në rajonin Burnett kanë vdekur, ndërsa ato që kanë mbetur nuk arrijnë më të rriten, të lulëzojnë apo të japin fruta.
Në thelb, ato janë një specie “e gjallë e vdekur”: teknikisht ende jetojnë, por në kushtet aktuale nuk kanë asnjë të ardhme.
Shkaktari kryesor i kësaj gjendjeje është një patogjen i njohur si ndryshku i mirtës (myrtle rust), një kërpudhë e gjinisë Austropuccinia që po shkakton dëme të mëdha në ekosistemet australiane.
Ky patogjen sulmon ekskluzivisht bimët e familjes Myrtaceae, ku bën pjesë edhe gjinia Rhodamnia. I përhapur në Queensland dhe New South Wales, ai prek afro 200 specie nga 41 gjini të ndryshme, pothuajse gjysmën e gjithë familjes.
Që nga identifikimi i tij në vitin 2010, ndryshku i mirtës ka çuar 40 specie drejt zhdukjes dhe 17 prej tyre janë klasifikuar në të ashtuquajturën “Category X”, specie që rrezikojnë të zhduken brenda një brezi të vetëm. Dhe Rhodamnia zombi është një nga shtesat më të fundit në këtë listë alarmante.
Një betejë kundër kohës: kërkimi për sytha të shëndetshëm
Problemi më i madh me këtë kërpudhë është mënyra si vepron: sapo infekton një pemë, ajo sulmon menjëherë çdo syth të ri që përpiqet të dalë. Kjo e pengon bimën të rritet dhe të riprodhohet, duke e dënuar praktikisht me një “vdekje të ngadaltë” pa pasardhës.
Për këtë arsye, shkencëtarët po përpiqen me çdo kusht të shpëtojnë këtë specie. Një nga strategjitë kryesore është identifikimi i bimëve që ende prodhojnë sytha të shëndetshëm. Këto individë më pas zhvendosen në zona të mbrojtura, të pastra nga kërpudha, ku mund të zhvillohen pa kërcënim.
Shpresa është që, duke mbajtur gjallë sa më shumë individë, brezat e ardhshëm të mund të zhvillojnë një formë rezistence natyrore ndaj ndryshkut të mirtës. Nëse kjo ndodh, pema “zombie” mund të rifillojë të përhapet vetë, pa ndërhyrjen e njeriut.
Një e ardhme e pasigurt
Ende nuk dihet nëse këto përpjekje do të kenë sukses. Ajo që dihet me siguri është se koha në dispozicion është shumë e kufizuar.
Fati i kësaj peme të rrallë që sfidon kufirin mes jetës dhe vdekjes mbetet pezull. Dhe bashkë me të, edhe një pjesë e çmuar e biodiversitetit të planetit.