Në agimin e 12 janarit 1984, në pllajën e Gizas, aty ku rëra dhe koha janë aleate të heshtura, ekspertët u detyruan të pranojnë një të vërtetë të pazakontë: teknologjia moderne kishte dështuar përballë dijes së lashtë egjiptiane. Misteri i piramidave nuk ishte thjesht si ishin ndërtuar, por si kishin mbijetuar për mijëra vjet.
Një panel ndërkombëtar arkeologësh, inxhinierësh dhe restauruesish, i angazhuar në mbikëqyrjen e restaurimit të Piramidave të Mëdha të Egjiptit, kishte nisur punën me bindjen se materialet dhe teknikat bashkëkohore do të ishin zgjidhja më e sigurt. Por realiteti rezultoi i kundërt. Strukturat monumentale të Gizas, disa prej ndërtimeve më të vjetra të krijuara nga dora e njeriut, kishin filluar të tregonin shenja serioze rrënimi deri në fillim të viteve 1980.
Projekti i restaurimit kishte nisur me një nga simbolet më enigmatike të qytetërimit egjiptian: Sfinksin, monumentin 4.600-vjeçar me trup luani dhe kokë njeriu. Në vitin 1981, restauruesit përdorën çimento moderne për të forcuar gurët gëlqerorë, por ndërhyrja, në vend që ta shpëtonte monumentin, shkaktoi dëme të reja. Uji i përzier me çimenton depërtoi në strukturë, duke krijuar çarje të mëdha dhe duke përkeqësuar degradimin e gurëve të lashtë.
Gabimi ishte i qartë: materialet moderne nuk “merrnin frymë” si guri i punuar nga egjiptianët e lashtë. Ajo që kishte rezistuar për mijëvjeçarë po dëmtohej brenda pak vitesh.
Më 12 janar 1984, u mor një vendim historik. Restauruesit ndaluan përdorimin e llaçit modern dhe iu kthyen metodës origjinale të ndërtimit: sistemit të blloqeve të ndërlidhura, të vendosura me saktësi dhe pa lidhës kimikë agresivë. Ishte e njëjta teknikë që kishin përdorur ndërtuesit e piramidave mijëra vite më parë. Nga ai moment, restaurimi nisi të ecë me sukses dhe strukturat filluan të stabilizohen.
Ky vendim i thjeshtë në dukje u kthye në një mësim të madh shkencor: disa njohuri të lashta nuk ishin primitive, por thellësisht të sofistikuara.
Egjiptianët e lashtë ndërtuan gati 100 piramida gjatë një periudhe rreth njëmijëvjeçare. Ato nuk ishin thjesht varre monumentale, por porta simbolike drejt jetës së përtejme. Besohej se piramidat ndihmonin shpirtin e faraonit të ngjitej drejt përjetësisë, ndërsa komplekset funerare përreth tyre shërbenin si qendra ritualesh dhe adhurimi fetar.
Gjatë Mbretërisë së Vjetër, nga fundi i shekullit XXVI deri në mesin e shekullit XXII para erës sonë, u ndërtuan piramidat më madhështore. Kulmi i këtij vizioni arkitekturor ishte Piramida e Madhe e Gizës, e ngritur nga faraoni Khufu. Ajo mbetet e vetmja nga “Shtatë mrekullitë e botës së lashtë” që ka mbijetuar deri në ditët tona.
Piramida e Madhe u ndërtua me rreth 2.3 milionë blloqe guri, disa prej të cilave peshojnë disa tonë secili. Studiuesit besojnë se ndërtimi zgjati rreth 20 vjet, me angazhimin e mbi 20.000 punëtorëve, jo skllevër, por zejtarë dhe punëtorë të organizuar në një sistem kompleks social dhe teknik.
Vendimi i vitit 1984 tregoi se, për të ruajtur trashëgiminë e njerëzimit, ndonjëherë duhet të ndalosh së kërkuari përpara dhe të kthesh kokën pas. Në heshtjen e shkretëtirës së Gizës, piramidat dëshmuan edhe një herë se nuk janë vetëm monumente guri, por libra të hapur dijesh, që ende kanë shumë për të na mësuar.
Përgatiti: L.Veizi