Në horizontin e hapur të Detit të Zi, ku toka dhe uji përplasen si dy botë që nuk bien kurrë dakord, gadishulli i Krimea qëndronte si një çelës strategjik i historisë. Ishte një vend që nuk i përkiste vetëm gjeografisë, por ambicies.
Në vitin 1783, ky çelës ra në duart e një gruaje që e njihte mirë fuqinë e simbolit dhe të pushtetit: Katerina II e Rusisë.
Ajo nuk ishte thjesht një perandoreshë. Ishte një projekt. Një ide e mishëruar për Rusinë që kërkonte të bëhej evropiane pa hequr dorë nga natyra e saj autokratike. Në oborret e Perëndimit, Katerina shkëmbente letra me filozofë, përqafonte idetë e Iluminizmit dhe ndërtonte imazhin e një monarke të ndriçuar. Ajo donte të dukej si një sovrane që qeveriste me arsye dhe kujdesej për mirëqenien e popullit të saj.
Por në stepat e pafundme të perandorisë, historia shkruhej ndryshe.
Aneksimi i Krimesë nuk ishte një akt i izoluar, por pjesë e një strategjie të madhe zgjerimi. Me një lëvizje të ftohtë dhe të kalkuluar, Rusia shtyu kufijtë e saj drejt jugut, duke siguruar dalje të drejtpërdrejtë në Detin e Zi dhe duke dobësuar ndikimin osman në rajon. Ishte një fitore gjeopolitike, por edhe një deklaratë: Rusia nuk ishte më një fuqi periferike, por një lojtar i madh në skenën evropiane.
Ndërkohë, në hartën e Evropës Lindore, kufijtë filluan të zhdukeshin dhe të rishkruheshin. Territore të gjera nga ajo që sot është Ukraina ranë nën kontrollin rus. Polonia u copëtua mes fuqive të mëdha, duke humbur përkohësisht ekzistencën si shtet.
Dhe ndërsa në Perëndim Katerina shihej si një figurë e ndriçuar, brenda perandorisë së saj shpërtheu një nga kryengritjet më të mëdha fshatare në historinë ruse – rebelimi i Emelian Pugachev. Përgjigjja e perandoreshës ishte e pamëshirshme. Kryengritja u shtyp me dhunë, duke rikujtuar se pas fasadës së iluminizmit qëndronte një pushtet i hekurt.
Kështu, historia e vitit 1783 nuk është vetëm historia e një aneksimi. Është historia e një dualiteti: një perandoreshë që i fliste Evropës me gjuhën e arsyes, ndërsa qeveriste me dorë të fortë një perandori të etur për zgjerim.
Krimea u bë pjesë e Rusisë, por mbi të mbeti hija e një epoke ku ambicia, propaganda dhe forca ndërthureshin në mënyrë të pandashme.
Dhe ndoshta, që nga ajo ditë, gadishulli nuk ka qenë kurrë thjesht tokë. Ai ka qenë gjithmonë një simbol – i fuqisë, i përplasjes dhe i historisë që nuk ndalet kurrë.
Përgatiti: L.Veizi