Historia e njërës prej plagëve më të rënda të shekullit XX nuk fillon me zbulimin, por me një urdhër të heshtur. Më 3 prill 1940, në kulmin e një Evrope të përfshirë nga lufta, nisi një operacion i fshehtë që do të zhdukte një pjesë të tërë të elitës polake. Ishte fillimi i asaj që më vonë do të njihej si masakra e Katinit.
Zbulimi që tronditi botën
Tre vjet më vonë, më 13 prill 1943, forcat gjermane njoftuan se kishin zbuluar një varrezë masive në Pyllin e Katinit, në zonën e tyre të pushtimit pranë Smolenskut. Në atë vend preheshin trupat e mijëra oficerëve polakë, të ekzekutuar me një plumb të vetëm pas koke – një metodë e ftohtë dhe sistematike eliminimi.
Gjermanët fajësuan menjëherë Bashkimin Sovjetik dhe ngritën një komision mjekësor ndërkombëtar për të hetuar ngjarjen. Në maj 1943, raporti i komisionit konfirmoi se në varre ndodheshin 4.143 trupa, nga të cilët 2.914 u identifikuan. Sipas përfundimeve, ekzekutimet kishin ndodhur në pranverën e vitit 1940.
Mohimi dhe propaganda
Autoritetet sovjetike i hodhën poshtë akuzat, duke pretenduar se krimi ishte kryer nga vetë gjermanët pas pushtimit të zonës në vitin 1941. Për dekada me radhë, kjo version zyrtar u mbajt si e vërteta e vetme në kampin lindor, ndërsa e vërteta mbeti e mbuluar nga propaganda dhe heshtja.
E vërteta që doli nga arkivat
Vetëm pas rënies së Bashkimit Sovjetik, në vitet ’90, dokumentet e arkivave dhe të KGB-s konfirmuan atë që ishte dyshuar prej kohësh: masakra ishte urdhëruar nga vetë Byroja Politike sovjetike, nën drejtimin e Joseph Stalin-it.
Ekzekutimet nisën pikërisht më 3 prill 1940 dhe vazhduan gjatë muajve prill-maj. Të burgosurit polakë u nxorën nga kampet e internimit dhe u dërguan në vende të ndryshme ekzekutimi, ku u eliminuan sistematikisht.
Shfarosja e një elite
Pylli i Katinit, rreth 20 kilometra në perëndim të Smolenskut, u bë simboli i kësaj tragjedie. Atje u zhduk një pjesë e konsiderueshme e elitës polake: oficerë, intelektualë, profesionistë – njerëz që përfaqësonin shtyllat e një kombi.
Mes viktimave ishin:
-një admiral dhe dy gjeneralë
-dhjetëra kolonelë dhe qindra oficerë të tjerë
-profesorë universiteti, mjekë, juristë, inxhinierë
-shkrimtarë, gazetarë dhe klerikë
Në total, numri i viktimave llogaritet midis 15 mijë dhe 20 mijë personash.
Një plagë e hapur e historisë
Masakra e Katinit nuk është vetëm një krim lufte; ajo është një përpjekje për të zhdukur kujtesën dhe identitetin e një kombi. Për dekada, e vërteta u shtrembërua, u mohua dhe u përdor si armë politike.
Por historia, sado të vonohet, gjen gjithmonë rrugën për të dalë në dritë. Dhe Katini mbetet një kujtesë e zymtë e asaj që ndodh kur pushteti vendos të zhdukë jo vetëm njerëzit, por edhe të vërtetën.
Përgatiti: L.Veizi